چگونه هوش کودک را تقویت کنیم

چگونه هوش کودک را تقویت کنیم

براساس یافته های اخیر، حتی اگر ژن ها نقش اصلی در میزان ضریب هوشی افراد داشته باشند، هرگز نمی توان تاثیر والدین را بر ذهن کودک منکر شد

چگونه هوش کودک را تقویت کنیم

چگونه هوش کودک را تقویت کنیم

نتيجه اکثر تحقيقات به اين باور منجر شده که برخلاف پندارهاي قديمي هوش ذاتي و ارثي نيست . اگرچه ارث تاثير زيادي بر آن دارد ولي شديدا" متاثر از شرايط محيطي است و لذا هر قدر محيط زندگاني کودک غني تر ، سالم تر و آگاهانه تر باشد هوش کودک بيشتر و رفتار او متعادل تر خواهد شد . نکته اينجاست که هرگاه اعتماد بر ذاتي بودن هوش نيز داشته باشيم مي توانيم بگوئيم که محيطي غني و پربار باعث مي گردد تا امکان بالفعل درآمدن هوش بالقوه افزايش يابد . با فراهم آوردن امکانات مناسب و مطلوب مي توان سرعت رشد ذهني کودک را افزايش داد .

بلوم دريافت که برحسب مطالعات انجام شده تا سن 17 سالگي ، حدود 50% از رشد هوشي بين زمان تولد تا 4 سالگي مي باشد و حدود 30% بين 4 تا 8 سالگي و 20% باقيمانده 8 تا 17 سالگي شکل مي گيرد .

محققان معتقدند در اثر زندگي کردن در يک محيط تربيتي غني خصوصا" در سالهاي نخست زندگي کورتکس مغزي رشد مي کند ، شيارهاي آن عميق تر مي گردد و وزنش افزايش مي يابد و قسمتي از اين افزايش مغز به علت افزايش سلولهاي گليا و قطر رگهايي است که خون را به کورتکس مي برد . مغز تقويت شده داراي ميزان بيشتري از آنزيم حافظه ساز است که در نتيجه زندگي در محيط غني تربيتي و با امکانات فراگيري گسترده فراهم آمده است .

پس نتيجه مي گيريم که رشد ذهني کودکان نياز به محيط ترييتي و آموزشي غني دارد و بايد محيطي را آماده کنيم تا کودکان به آموزش مهارتهاي فکري بپردازند .

آشنايي با مفاهيم يکي از اصولي ترين و ابتدايي ترين مهارتهاي فکري است که کودک در طول زندگي خود بدست مي آورد . شناخت مفاهيم باعث خواهد شد تا کودک با استفاده از آن مفاهيم آماده پيشرفت به سمت بالاتر مهارتهاي فکري گردد و از اين طريق بتواند خود را براي زندگي اجتماعي آينده و ايجاد ارتباط با ساير افراد از طريق کاربرد واژه ها و سمبلهاي مشترک آماده نمايد . مثلا" کودکان اگر بخواهند مقداري رياضي ياد بگيرند و در آينده در گوشه اي از جامعه خدمتي ارائه دهند ناچار هستند با اين سه حوزه آشنا بشوند . تجربه عدد ، تجربه فضا ، تجربه کميت ، قبل از اينکه مفاهيم ، عدد ، فضا و کميت در سالهاي مختلف دبستان تدريس بشود لازم است بچه ها اين مفاهيم را به صورت تجربي تجربه کرده باشند و موفقيتها در دوره هاي بعدي منوط به تجربه در اين سه حوزه است .

رشد ذهني کودک براساس مراحل خاص تکامل مي يابد . توجه به طي اين مراحل و زمان آن در آموزش کودکان مهم است .

کودکان دنیای شگفت انگیزی دارند که در هر مرحله از زندگی رفتارهایی متفاوت از خود نشان می دهند چراکه دنیای کودکان در هر مرحله از رشد با مرحله دیگر متفاوت است

 کودک از تولد تا 6 سالگی از طریق فکر کردن و بازی کردن رشد میکند و به تعالی می رسد در این مراحل میتوان هوش کودک را تقویت نمود و پرورش داد در این نوشتار به چگونگی انجام مهارت های تقویت هوش کودکان از سن تولد تا 6 سالگی می پردازیم .
الف)از بدو تولد تا یک سالگی
1-جعبه ای را که سبک باشد را در اختیار کودک قرار دهید و وسایل بی خطر و سبک را در درون ان قرار دهید کودک به سرعت جعبه را خالی میکند و با بازی کردن و دست زدن به اسباب بازی لذت میبرد و حس کنجکاویش تقویت می شود .
2-یک دستگاه رادیو در کنار کودک روشن کنید البته صدای ان زیاد نباشد موج رادیو را تغییر دهید تا صداهای مختلف را بشنود و لذت ببرد و با دنیای صدا اشنا شود .
3-یک روسری را روی صورت خود بکیشید و صورت خود را بپوشانید و از کودک بخواهید تا شما راپیدا کند کودک کم کم تلاش می کند خودش روسری را از سر شما بیرون بکشد .از این بازی کودک لذت می برد و هم به حضور و غیاب حساس میشود .
ب)یک تا دو سالگی
در این مرحله بازی ها پیشرفته تر و اندکی دشوارتر میشود

"آب بازی"

یک ظرف پلاستیکی را پر از آب کنید و از وسایلی که به کودک صدمه نمی زند درون ان بریزید و مدت زیادی کودک از ان لذت میبرد و سرگرم خواهد شد

"نقاشی کشیدن"
کاغذ هایی را روی دیوار بچسبانید و به کودک با مداد رنگی و ماژیک بدهید تا روی کاغذ ها نقاشی بکشند . قوه خلاقیت او از این راه بالا میرود البته کاغذ ها را عوض کنید .
"شناخت اعضای بدن"

میتوانید اعضای بدن کودک را از طریق نقاشی کشیدن به او آموزش دهید کودک را روی کاغذ بزرگ بخوابانید و دور بدن او را بکشید و کاغذ را به دیوار وصل نمایید و به او بگویید که چشم و گوش و دهان را نقاشی کند این بازی در شناخت اعضای بدن به او کمک میکند .
ج)دو تا سه سالگی

کودک در این سن در زمینه اجتماعی و فکری رشد زیادی میکند در این سن می تواند مسواک بزند و دستان اوقوی تر شده اند و براحتی می تواند بازی کند کتاب ورق بزند و از دیدن کتاب ها لذت ببرد .
شناسایی از طریق لمس کردن :
چشمان کودک راببندید و یا اتاق کودک را تاریک کنید بعد اشیا و عروسک ها را به دستان او بمالید تا شی را تشخیص دهد از این طریق قوه لامسه او تقویت میشود .
گذاشتن اسباب بازی روی هم :

اسباب بازی و عروسک های زیادی در اختیارش قرار دهید و از کود ک بخواهیدآنها را روی هم قرار دهد و از ان یک برج بسازد و اگر فرو ریخت بار دیگر شروع کند تا توانایی و مهارت او افزایش یابد .

د)سه تا چهار سالگی
کودک در این سن اطلاعات و تجربیات زیادی دارد . در این سن کودک کاملا ظریف و خیال پرداز است . در این سن کودک از نظر زبانی نیز رشد کرده و در حدود 1000 کلمه را آموخته است و فعل را در گذشته و اینده صرف میکند .او در این سن می تواند بشمارد و معنای سرعت تندی ویا کندی را درک میکند .
انجام بازی به صورت بله یا خیر

کودک در این بازی لذت بسیار میبرد از او بخواهید که هر چه شما می گویید خلاف ان را انجام دهد مثلا بگویید بخورد و او نخورد و یا بگویید چشم هایت را ببند و چشم هایش را باز کند و…
 تکمیل جمله
میتوانید جمله ای برایش بگویید که ناقص است و از او بخواهید که جمله را تکمیل کند . برای مثال شما بگویید تابستان از زمستان هوا ….. است و او جمله را کامل کند
واژگان تکراری

در مقابل کودک چند کلمه را بگویید و چند کلمه را تکرار کنید و دو بار بگویید . البته می توانید کلمات بیشتری را تکرار کنید تا قدرت هوش او افزایش یابد .
ه)چهار تا پنج سالگی

کودک در این دوره پر نشاط است می دود و از همه چیز بالا می رود و احساس خستگی نمی کند اماممکن است والدین از او خسته شوند . در این سن کودک تصمیم به شروع به کاری می کند اما در وسط کار پشیمان می شود و کار دیگری را شروع میکند .

گفتن واژگان هم :
این بازی برای یادگیری واژگان بیشتر است . کلماتی که داری آوایی مشترک هستند را بگویید و از بخواهید ادامه اش را بگویید ((پرید چرید دوید و…))
((شنا یا پرواز ))

داستانی برایش بگویید و در ان از وسایل یا حیواناتی استفاده کنید که روی آب حرکت یا شنا می کنند و کودک با شنیدن هر کلمه می گوید :پرواز میکند یا شنا میکند این بازی مهارت و هوش و دانش او از پیرامونش را افزایش میدهد .
و) پنج سالگی تا شش سالگی

هنگامی که کودک به 5 سالگی می رسد وارد مرحله ای تازه می شود او در این مرحله عاطفی است والدین دوستان و معلم خود را بسیار دوست دارد و بدن او بسیار انعطاف دارد . او در این سن خانه سازی را دوست دارد و بسیار سخن می گوید و همه چیز را تعریف میکند و هیچ موردی را از قلم نمی اندازد . توانایی شمارش کودک نیز افزایش می یابد و دوست دارد اعداد را بشمارد و روزی که بتواند تا 100 بشمرد بسیار ارزشمند و خاطره انگیز است . در این سن بهتر است برای کودکان یک تقویم تهیه کنیم چرا که تقویم توجهش را جلب و برایش جذاب است .
استفاده از کامپیوتر

صفحه کلید کامپیوتر شبیه کلید ماشین تحریر است .از ان برای آموزش الفبا ویاد دادن حروف الفبا و مکاتبه استفاده کنید .
نقاشی با چشمان بسته

از کودک بخواهید که نقاشی بکشید و دوباره همان نقاشی را با چشمان بسته بکشد انوقت نتایج جالبی به دست می اید .می توانید چشمان خود را ببندید و از کودکتان بخواهید که شما را راهنمایی کند تا به شکل هایی که او کشیده است پی ببرد این کار به شیوه های گوناگون میتواند انجام دهد .
پرورش خیالات
به کودک بگویید که خود را یک حیوان تصور کند مثلا خرگوش شیر ویا گربه و به شما بگوید که روزش را چگونه سپری میکند ؟چه میخورد؟دوستانت چه کسانی هستند ؟او با این سوالات وارد دنیای تازه میشود و مسایل جدید را درک میکند .
پس از شش سالگی :رشد کودک در انتهای 6 سالگی پایان نمی پذیرد باید گفت که این سن کودک بازی کردن و توجه به جزییات را فراگرفته است .او مسایل جدید را کشف میکند و خوب است که والدین حماسه و داستان های مختلف برای کودکان تعریف کنند تا کودک شوق یادگیری و آموختن پیدا کند و خود انگیخته شود .

نقش پدر و مادر تنها به دوران کودکی و نوجوانی محدود نمی شود، زیرا فرزندان در جوانی و بزرگسالی هم به پشتیبان و راهنما نیاز دارند. بنابراین به نظر می رسد به منظور برنامه ریزی کمک به ذهن فرزندان، محدودیت زمانی داریم. دانشمندان معتقدند نیازی نیست برای دستیابی به این هدف، آموزش های رسمی خاصی را برای کودک در پیش بگیریم. آنچه ضروری است ایجاد فضای مناسب و تحریک کننده برای تعلیم روزمره است و برای این منظور، متخصصان رعایت توصیه های زیر را ازابتدای کودکی پیشنهاد می کنند.
● عناصر افزایش هوش کودک
مطالعات نشان می دهند ژن و محیط هر دو سهم فراوانی در افزایش هوش کودک دارند و در این راستا عوامل محیطی را سلا مت، تغذیه و تربیت خانوادگی معرفی کرده اند. براساس یافته های اخیر، حتی اگر ژن ها نقش اصلی در میزان ضریب هوشی افراد داشته باشند، هرگز نمی توان تاثیر والدین را بر ذهن کودک منکر شد. به خصوص در سال های اول زندگی کودک، وقتی مغز هنوز در حال شکل گیری و تکامل است، توجهات والدین حتی اگر شرکت در بازی ساده ای چون دالی موشک باشد، به ایجاد مداربندی های مغزی پیچیده و ضروری و تقویت آن برای ارتقای هوش کودک کمک می کند.
● اهمیت تعالیم دوران کودکی
کریگ رمی (RAMEY CRAIG) پرفسور روانشناسی کودک می گوید: «واقعا لا زم است والدین بدانند که چقدر داده هایشان به فرزندان مهم و سرنوشت ساز است و کودک از سنین بسیار پایین و بدو تولد تحت تاثیر تربیت والدین قرار می گیرد.» تحقیقات دانشمندان روی دو گروه شاهد و آزمایشی از کودکان نشان داده است که تجارب و تعالیم دوران کودکی روند رشد و تکامل مغزی را تسریع و تقویت می کند. دو سال اول زندگی به نوعی دوره طلا یی رشد مغزی کودک است و این زمان دوران ایجاد ارتباطات مغزی به حساب می آید. در این سن در مغز بیش از ۳۰۰ تریلیون ارتباط وجود دارد و در همین زمان سلول هایی که هنوز مرتبط نشده اند و مورد استفاده قرار نگرفته اند غیرقابل استفاده می شوند.
● به چشمان کودک نگاه کنید
چشمان نوزاد در شش هفتگی تا فاصله ۱۷/۵ سانتیمتری متمرکز می شود و این دقیقا به اندازه فاصله ای است که شما کودک را جلوی خود نگه می دارید و به صورت او نگاه می کنید. این عمل ارتباطات مغزی را به الگویی تشخیصی که با هر بار دیدن تقویت می شود تبدیل می کند و به کودک کمک می کند در شناخت مفاهیم مشابه و نامتشابه مهارت بهتری کسب کند.
● با کودک حرف بزنید
دکتر هوتنلوچر (HUTTENLOCHER) پروفسور روانشناسی معتقد است: «فرمانهای اولیه زبانی برای کودک بسیار مهم اند. زیرا زبان در موفقیت عملکرد ذهنی بسیار اهمیت دارد و هر درک و استنباطی از زبان به ایجاد توانایی کلا می و بیان صحیح لغات کمک می کند. دامنه لغات کودک بستگی مستقیم به میزان صحبت والدین طی دو سال اول زندگی او دارد.»
● موسیقی در رشد ذهن کودک موثر است
موسیقی دنیایی فراتر از ریتم و ملودی به کودک می آموزد. دانشمندان معتقدند تعلیم سرودهای گروهی و نواختن پیانو برای کودکان سه ساله به تدریج باعث تقویت قدرت استدلا ل فرازمانی آنان می شود. این کودکان در ترکیب و ساخت پازل در مقایسه با بچه هایی که تمرین موسیقی نداشته اند، دقیق تر و سریع تر و در درک مفاهیم ریاضی موفق ترند.
● با تشویق، کنجکاوی کودک را تحریک کنید
همگام با رشد جسمانی کودک، قدرت تفکر و اندیشه او نیز در حال رشد و شکوفایی است. او از طریق تجربه وقایع جدید در زندگی دنیا را می شناسد و آن را کشف می کند. نیازی نیست کنجکاوی را به بچه ها آموزش دهیم، بلکه باید وجود سرشار از کنجکاوی شان را به صورت هدفمند ارضا کنیم. پدر و مادر با تشویق هر گام کوچک کودک، کمک بزرگی به خلا قیت های بزرگتر وی در آینده خواهند کرد.
● برای اشیا اسم بگذارید
کودکان حتی پیش از آنکه بتوانند صحبت کنند، قادرند بسیاری چیزها (برای مثال اجسام مختلف و رنگ ها) را درک کنند. در این سن اگر به او بگویید: «عروسک خرسی سفیدت را بیاور»، او دقیقا می داند این اسم متعلق به کدام اسباب بازی اش است. بنابراین یکی دیگر از وظایف والدین نامگذاری انواع رنگ ها، اندازه ها و شکل ها برای تقویت درک کودک است.
● بایستید و هورا بکشید
وقتی کودکتان موفق می شود برای اولین بار از فنجان آب بخورد و شما فریاد شادی سر می دهید، این عمل شما نه تنها او را خوشحال می کند، بلکه ارتباطات قشر جلویی مغز و بخش درونی مغز او را که جایگاه احساسات است، تقویت می کند. بین ده تا هجده ماهگی این ارتباطات مغزی شکل می گیرد. برای مثال وقتی اولین گام های او را تشویق می کنید، این عمل باعث خوشحالی او می شود و در پی آن جریانی از مواد شیمیایی در مغز او آزاد می گردد که این چرخه را تقویت می کند. در مقابل، هرگونه بی توجهی والدین به رفتارهای کودک موجب تقویت نشدن چرخه ارتباطات مغزی او می شود و کودک نسبت به انجام کارهای جدید دلسرد می گردد. دامنه لغات کودک بستگی مستقیم به میزان صحبت والدین طی دو سال اول زندگی او دارد.
● به توجه خود نسبت به فرزند ادامه دهید
هرگز توجهات خود را از فرزندانتان دریغ نکنید. گرچه توجه والدین در سنین پایین برای کودک بسیار مهم است، اما پیشرفت ذهنی و هوشی او در این سنین به پایان نمی رسد. شبکه های عصبی، به خصوص آنها که به احساسات مربوط می شوند تا سنین نوجوانی در حال توسعه اند.
بنابراین با افزایش سن می توانید به کتاب خواندن فرزندتان اهمیت بیشتری بدهید، او را در گفت وگوهای خانوادگی سهیم کنید، از وی نظر بخواهید، به او موسیقی بیاموزید و نیز مشوقی مهربان برایش باشید.
علا وه بر اینها، نقش ما به عنوان پدر و مادر تنها به دوران کودکی و نوجوانی محدود نمی شود، زیرا فرزندان در جوانی و بزرگسالی هم به پشتیبان و راهنما نیاز دارند.
نویسنده : افسانه فنون
منبع : روزنامه مردم سالاری

نظرات بییندگان :