چگونه هوش اخلاقی کودکمان را تقویت کنیم؟

چگونه هوش اخلاقی کودکمان را تقویت کنیم؟

مفهوم اصلي هوش اخلاقي اين است که ما بتوانيم درست را از نادرست تشخيص دهيم؛ يعني اعتقادات محکم اخلاقي داشته باشيم و براساس اين اعتقادات عمل کنيم

چگونه هوش اخلاقی کودکمان را تقویت کنیم

چگونه هوش اخلاقی کودکمان را تقویت کنیم

تقويت هوش اخلاقي بهترين فرصت است كه ​فرزندانمان را در مسير درست زندگي قرار دهيم

نويسنده: معصومه اسدي
هوش اخلاقي موضوع تقريبا جديدي است. همان طور که هوش هيجاني و هوش شناختي با يکديگر فرق دار​د، هوش اخلاقي هم يک هوش کاملامجزاست.
    مفهوم اصلي هوش اخلاقي اين است که ما بتوانيم درست را از نادرست تشخيص دهيم؛ يعني اعتقادات محکم اخلاقي داشته باشيم و براساس اين اعتقادات عمل کنيم. خوشبختانه هوش اخلاقي را مي توان ياد گرفت. والدين از همان ابتدا به عنوان اولين معلم فرزندشان مي توانند هوش اخلاقي را با ياد دادن شايستگي هاي اخلاقي مانند خويشتنداري، بردباري، انصاف، همدلي، گذشت و ديگر صفت هاي خوب به آنان آموزش دهند. تقويت اين هوش بهترين فرصت است که فرزندانمان را در مسير درست قرار دهيم تا آنان بتوانند علاوه بر درست فکر کردن، درست هم عمل کنند، البته قبل از هر کاري لازم است ابتدا ارزش ها و شايستگي هاي اخلاقي را به عنوان اولين قدم به آنان آموزش دهيم و بر انجام آنها هم از سوي خود​ و هم فرزندانمان مصر باشيم.
    هوش اخلاقي شامل هفت اصل اخلاقي است که به فرزندتان کمک مي کند هنگام مواجهه با فشار ها و چالش هاي اخلاقي در زندگي از آنها عبور کند. اين اصول اخلاقي به فرزندتان جهتي اخلاقي مي دهد تا طبق موازين اخلاقي رفتار کند.
    همدلي: اين نيکخويي به فرزندتان کمک مي کند نسبت به نيازها و احساس هاي ديگران حساس تر شود، به اشخاص نيازمند کمک کرد و با ديگران با محبت رفتار کند. علاوه بر اينها، همدلي، عاطفه اخلاقي قدرتمندي است که فرزندتان را به انجام کارهاي درست تشويق مي کند، زيرا يک شخص همدل تاثير درد عاطفي را بر ديگران تشخيص مي دهد و بي رحمانه رفتار نمي کند.
    وجدان: هرگاه فرزندتان از مسير درست خارج شود، به کمک وجدان دچار احساس گناه مي شود. داشتن وجدان به وي کمک مي کند حتي در برابر وسوسه زياد، رفتاري درست داشته باشد. وجدان سنگ بناي رشد و پرورش صفات شايسته اي همچون صداقت، مسئوليت و اصالت است.
    خويشتنداري: اين اصل مهم اخلاقي سبب مي شود فرزندتان هوس هايش را مهار ​ و پيش از عمل فکر کند تا رفتار سنجيده و درستي داشته باشد. در نتيجه تصميمات شتابزده اي را که باعث عواقب بد مي شود، نداشته باشد. به علاوه، تقويت خويشتنداري به فرزندتان کمک مي کند تا متکي به نفس شود، زيرا مي داند که مي تواند رفتارش را کنترل کند.
    احترام: هنگامي که فرزند شما احترام را به عنوان بخشي از زندگي روزانه اش در نظر مي گيرد، به حقوق و احساس ديگران توجه خواهد داشت و براي خود نيز احترام بيشتري قائل خواهد بود. اين صفت شايسته فرزندتان را راهنمايي مي کند ​ با ديگران همان گونه رفتار کند که دوست دارد با خودش رفتار شود.
    مهرباني: با پرورش مهرباني در فرزندتان وي ياد مي گيرد خودخواهي کمتر و محبت بيشتري داشته باشد. فرزند با صفت مهرباني، بيشتر به نيازهاي ديگران فکر مي کند و علاقه بيشتري به مردم نشان مي دهد و بيشتر هم مدافع آناني خواهد بود که دچار مشکل شده اند يا مورد آزار و اذيت قرار گرفته اند.
    تحمل و بردباري: اين اصل اخلاقي به فرزندتان کمک خواهد کرد​ با فهم و مهرباني با ديگران رفتار کند و در برابر نفرت، خشونت و تعصب بايستد و براي اشخاص بر مبناي شخصيت شان احترام و ارزش قائل شود. داشتن بردباري به آنان مي آموزد​ با وجود تفاوت هاي نژادي، جنسيتي، فرهنگي و اعتقادي به ديگران احترام بگذارد و برايشان ارزش قائل شود.
    انصاف: فرزندتان را راهنمايي مي کند​ با ديگران با عدالت رفتار کند و بي تعصب و عادلانه برخورد نمايد. فرزندي که با انصاف بزرگ شود قانونمدار مي شود، حق ديگران را ضايع نمي کند و پيش از قضاوت بدون تعصب تصميم گيري مي کند.

    انتقال ارزش ها، پايه هوش اخلاقي
    «وقتي خانواده ها سالم و بي مشکل باشد، شهر نيز سالم خواهد بود، وقتي شهر سالم باشد جامعه بزرگ انساني در صلح و صفا زندگي خواهد کرد.»
    گفته بالا، نقل قولي از کنفوسيوس، فيلسوف بزرگ چين است که عقيده داشت از راه رفتار درست مي توان به نظم جهاني رسيد. رفتارهاي درست از نظر کنفوسيوس شامل صداقت داشتن با خود و ديگران، انسانيت، ايثار، صميميت، عدالت و دانايي است. به عقيده او، نطفه اين ارزش ها در خانواده است. خانواده به عنوان اولين و بالاترين مکان براي انتقال ارزش ها به فرزندان است. خانواده جاي امنيت است، جايي که فرزندان در آنجا از حمايت بي قيد و شرط بهره مند مي شوند، البته خانواده اي سالم است که ارزش ها در آن آموزش داده ​ و به مرور در فرزند دروني مي شود. پدر و مادري که خود از نظر ارزشي قوي هستند، ارزش ها را در طول رشد به فرزندانشان ياد مي دهند و فرزندان نيز ارزش ها را با خود به جامعه برده و با آنها زندگي مي کنند. اين مسئوليت به عهده پدر و مادر است البته اگر بچه ها يک يا چند ارزش را نشناسند، طبيعي است، ولي اگر پدر و مادر آنها را به فرزندان خود منتقل نکنند يا بدتر از آن خودشان ارزش ها را ناديده بگيرند، اين امر عادي نيست.
    در خانواده اي که در آن افراد ارتباط ضعيفي با هم دارند و نسبت به هم بي تفاوت باشند، بچه ها به جاي ارتباط با پدر و مادر دائم با تلويزيون و رايانه ارتباط برقرار مي کنند و به دليل اين بي توجهي انتقال ارزش ها به فرزندان هم صورت نمي گيرد.
    وقتي نوجوان وارد مرحله بلوغ مي شود، مخالفت هاي خود را با ارزش هاي پدر و مادر شروع مي کند. پدر و مادري که تا آن زمان شاهد مخالفت آشکار فرزندشان نبودند، از آن به بعد شاهد بي ارزش شمردن ارزش هايشان، مخالفت ها و بهانه جويي ها از سوي نوجوانشان مي شوند، گاه حتي لباس پوشيدن و حرف زدن فرزندشان باعث خجالت والدين مي شود. در اينجاست که بايد به او فرصت داده شود ​ راه خود را در کنار خانواده پيدا کند، چرا که در افتادن با نوجوان جز راندنش از خود و حتي از خانواده ثمري ندارد. بنابراين براي پرورش هوش اخلاقي فرزندتان در دوران نوجواني بايد به او کمک شود ​ با آرامش بيشتري اين سال هاي پر فشار را پشت سر بگذارد.
    هنگام تعليم ارزش ها اگر بي حوصلگي، عصبانيت يا مشکلات شخصي خود را دخالت دهيم، هرگز موفق نخواهيم شد و جز وقت تلف کردن کاري انجام نداده ايم، قبل از هر چيز بايد رفتار درست و غلط را به وضوح براي فرزندمان توضيح دهيم و او بايد عواقب رفتار غلط را بداند. براي اين که ارزش ها را به زندگي فرزندمان وارد کنيم، فرصت هاي مناسب بسياري در زندگي روزمره وجود دارد، مي توانيم همراه فرزندمان به عيادت بيمار يا پرستاري از يک سالمند فاميل برويم، مي توانيم همراه فرزندمان کمک هايي را براي نيازمندان جمع آوري کرده و به اتفاق به دست آنان برسانيم. به منظور افزايش هوش اخلاقي فرزندمان بهتر است هنگام انجام دادن ارزش ها با وي همراه باشيم. فعاليت مشترک با فرزندان بهتر از توضيح دادن ارزش هاست، با اين کار بچه ها منفعل نبوده و در حاشيه فقط به عنوان تماشاگر قرار نمي گيرند.

    آموزش ارزش ها؛ آموزش هوش اخلاقي

    در آموزش ارزش ها اين موارد ​را به ياد داشته باشيد:
    1 به عنوان والد​ در انجام ارزش ها ثابت قدم باشيد. مثلااگر مي خواهيد فرزندتان صداقت را بياموزد خودتان نيز مقابل او به ديگران دروغ نگوييد.
    2 از لحظات مناسب براي آموزش و گفت و گو درباره ارزش ها با فرزندتان استفاده کنيد؛ مثلاهنگام بازي، پياده روي و حتي درست کردن کيک.
    3 وقتي فرزندتان چيزي مي گويد که مخالف ارزش هاي شماست، واکنش سريع نشان ندهيد، برايش مساله را باز کنيد و دليل بياوريد.
    4 براي فرزندتان کتاب هايي درباره ارزش هاي اخلاقي و نتايج آن بخوانيد.
    5 بچه هايي که والدينشان بر ارزش ها، اهميت تحصيلات و تلاش براي رسيدن به هدف تاکيد دارند، موفق تر خواهند بود و از نظر تحصيلي هم رشد بيشتري خواهند داشت.
    6 هميشه با همسرتان مودبانه رفتار کنيد، مطمئنا فرزندتان در حال مشاهده رفتارهاي شماست.
    7 به والدين​تان احترام بگذاريد و با لحن مناسب با آنان صحبت کنيد تا فرزندتان بياموزد چگونه با شما رفتار کند.
    8 فرزندتان را تشويق کنيد​ با مستمندان و آسيب ديدگان مهربان و بخشنده باشد و فکر کند ​ چگونه مي تواند آنان را ياري کند.
    9 زماني که دعا و نيايش مي کنيد، فرزندتان را در مراسم شرکت دهيد تا او بياموزد ​ براي تغيير در هر موقعيتي بايد فکرش را تغيير دهد و به خداوند توکل کند.
    10 به فرزندتان کمک کنيد ​ متوجه شود اغلب ما بر اثر مواجهه و دست و پنجه نرم کردن با مشکلات رشد مي کنيم و ياد بگيرد ​ به جاي فرار از مشکلات با آنها رو به رو شود.
    11 بگذاريد فرزندتان مسئوليت کارهايش را بپذيرد و به جاي دفاع از او، وي را با پيامد هاي کارهايش رو به رو کنيد.

    اين توصيه ها را بخوانيد
     رفتارهاي اخلاقي را از فرزندتان بخواهيد و کوتاه نياييد. کارشناسان دريافته اند والديني که فرزندان بااخلاق بزرگ مي کنند، بر رفتارهاي اخلاقي تاکيد مي کنند و از فرزندانشان توقع دارند مطابق ارزش هاي اخلاقي رفتار کنند.
     خانه بهترين مکان است تا فرزندتان از طريق آزمون و خطا بياموزد ​ چگونه بر وسوسه هايش پيروز شود و در شرايط پر تنش بر خود مسلط باشد.
     براي فرزندتان وقت بگذاريد. به او يادآوري کنيد چگونه با ادب باشد و هرگز تصور نکنيد​ خودش راه و رسم ادب را مي داند و نياز به تذکر نيست.
     کلمات مودبانه اصلي را به وي ياد بدهيد. کلماتي مانند «خواهش مي کنم»، «متشکرم»، «ببخشيد»، «معذرت مي خواهم»، «اجازه دارم» و «لطفا» را به فرزندتان ياد بدهيد.
     فرزندتان بايد بتواند تصميم هاي اخلاقي بگير​د. به فرزندتان کمک کنيد درباره نتايج عملش فکر کند و سپس با او همراه شويد​تصميم هاي درست بگيرد.
     مطمئن شويد ​ فرزندانتان چه برنامه هايي را تماشا مي کنند يا گوش مي دهند.تا جايي که ممکن است آنان را از تماشاي تصاوير خشونت آميز، تحقيرآميز و تصاويري که همدلي را کم مي کند بر حذر داريد.
     به رفتارهاي بي احساس هشدار بدهيد. هر بار که فرزندتان از روي نامهرباني رفتار کرد، به او هشدار دهيد. اين گام مهمي براي پرورش همدلي است؛ مثلاهمين که رفتار بي رحمانه اي مي بينيد هشدار بدهيد. تا وقتي رفتاري تبديل به عادت نشده است، راحت تر مي توانيد آن را تغيير بدهيد.
     فرزندتان را به اين مقوله که افراد چه احساسي دارند، حساس کنيد. والديني که به طور مستمر در واکنش به بدرفتاري فرزندشان بر احساس شخصي که مورد آزار و اذيت قرار گرفته تمرکز مي کنند، فرزنداني با همدلي بيشتر تربيت مي کنند.
     به فرزندتان ياد بدهيد محکم و قاطع باشد و ​ قاطعانه با کسي که او را آزار مي دهد، برخورد کند. فرزندتان بايد ياد بگيرد رفتار نامناسب طرف مقابل را به او گوشزد کند و قاطعانه در برابر او بايستد.
     به فرزندتان کمک کنيد بر شباهت ها تمرکز کند. آنان را تشويق کنيد به جاي تمرکز بر تفاوت ها به دنبال نقاط مشترک خود با ديگران باشد تا بردباري را بياموزد و بهتر بتواند با ديگران کنار بيايد.
     به فرزندتان راه هاي مقابله با بي انصافي و بي عدالتي را آموزش دهيد. براي تقويت هوش اخلاقي فرزندان خود آنها را تشويق کنيد با بي عدالتي برخورد کرده و نسبت به آن واکنش نشان دهند.
     قانون بگذاريد که: «حرف هاي متعصبانه ممنوع». از ابتدا به فرزندتان ياد دهيد متلک هاي تحقير آميز قومي ممنوع؛ چرا که اين حرف هاي توهين آميز طرف مقابل را آزار مي دهد و باعث ترويج تعصب، نفرت و نابردباري مي شود.
     معذرت بخواهيد و بگوييد متاسف هستيد. يکي از مهارت هاي اخلاقي که از فرزندمان بايد بخواهيم اين است که در صورت اشتباه حتما عذرخواهي کند و خجالت نکشد.
     به فرزندتان فرصت جبران بدهيد. به فرزندتان کمک کنيد مسئوليت رفتار بدش را به عهده گيرد و جبران کند. او بايد از پيامد اشتباهاتش باخبر شود و بداند چگونه آن را اصلاح کند.

                        منبع: روزنامه جام جم
نظرات بییندگان :
زهرا دوشنبه 1 اردیبهشت 1393 ساعت '17:31
سلام
متن خیلی خوب و آموزنده ای بود.ممنونم
قدری مطالب را برای سنین مختلف باز کنید بهتر هم خواهد شد.مثلا بچه زیر 2 سال را باهاش اینجوری برخورد کنید، نوجوان را نوعی دیگه و به همین ترتیب
admin یکشنبه 7 اردیبهشت 1393 ساعت '12:34
ممنون از توجه شما به ديده منت ،. حتما لحاظ ميشه