چرا سوره بقره نازل شد

چرا سوره بقره نازل شد

ماجرا چنین بود که فردی از بنی اسرائیل به طور مرموزی کشته می شود ، در حالی كه قاتل به هیچ وجه معلوم نیست.در میان قبایل و اسباط بنی اسرائیل نزاع می شود ، داوری را برای فصل خصومت

علت نزول سوره بقره

چرا سوره بقره نازل شد

این سوره را از آن جهت بقره نامیده‌اند که داستان بقر (گاو (  بنی اسرائیل در آیات 67 تا 71 چند بار تکرار شده است؛ مانند:   "وَ إِذْ قالَ مُوسى‏ لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُکُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً قالُوا أَ تَتَّخِذُنا هُزُواً قالَ أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْجاهِلین‏"؛   و (به یاد آورید) هنگامى را که موسى به قوم خود گفت: «خداوند به شما دستور مى‏دهد ماده گاوى را ذبح کنید (و قطعه‏اى از بدن آن را به مقتولى که قاتل او شناخته نشده بزنید، تا زنده شود و قاتل خویش را معرفى کند و غوغا خاموش گردد.)» گفتند: «آیا ما را مسخره مى‏کنى؟» (موسى) گفت: «به خدا پناه مى‏برم از اینکه از جاهلان باشم!» [i] و از آن جا که این قضیه دارای اهمیت زیادی در رشد و تعالی انسان است و... به این نام، نام گذاری شده است.

     

علت نامگذاری  سوره بقره
چرا سوره بقره به این نام‌، نامگذاری کردند؟
بقره به معنای گاو ماده است و چون در سوره بقره‌، داستان گاو بنی‌اسرائیل در آیات 67 ـ 77 آمده است‌، نام این سوره را بقره نهاده‌اند. 
سوره بقره به ترتیب تدوین و جمع‌آوری در قرآن‌، دومین سوره است که در قرآن آمده است و به ترتیب نزول هشتاد و هفتمین سوره‌ای است که بعد از سوره "مطففین‌" و قبل از سوره "انفال‌" در مدینه نازل گردیده است‌. سوره بقره در میان سوره‌های مدنی اولین سوره‌ای است که بر پیامبر نازل شده است‌. 
چون آیات قرآن کریم در مناسبت‌های مختلف و موضوعات مختلف نازل شده است‌، بنابراین این سوره نیز این این قاعده مستثنی نبوده و برخی از آیات آن دارای شأن نزول‌های مختلف است‌، و چون پرداختن به همة ان‌ها در این مختصر ممکن نیست‌، فقط به شأن نزول برخی از آیات مهم آن اشاره می‌شود:
1. آیة شریفه‌:"وَ أَقِیمُوا الصَّلَوَة‌َ وَ ءَاتُوا الزَّکَوَة‌َ وَ ارْکَعُوا مَع‌َ الرَّ َکِعِین‌َ؛(بقره‌،43) از امام باقر7 نقل است که فرمود:این آیه دربارة رسول اکرم‌و علی بن ابیطالب‌نازل شده است‌؛ زیرا آنان نخستین کسانی بوده‌اند که نماز گزاردند و رکوع نمودند".(تفسیر البرهان‌، سید هاشم بحرانی‌؛ ذیل آیه فوق‌.) 
2. "وَکَذَ َلِکَ جَعَلْنَـَکُم‌ْ أُمَّة‌ً وَسَطًا لِّتَکُونُوا شُهَدَآءَ عَلَی النَّاس‌؛(بقره‌،143) در تفسیر آیه شریفه یاد شده از امام صادق‌نقل است که فرمود:"منظور از "لِّتَکُونُوا شُهَدَآء..." ائمه طاهرین‌:می‌باشند".(تفسیر البرهان‌، همان‌، ذیل آیة فوق‌.) 
3. "وَمِن‌َ النَّاس‌ِ مَن یَشْرِی نَفْسَه‌ُ ابْتِغَآءَ مَرْضَات‌ِ اللَّه‌؛(بقره‌،207) در تفسیر آیه مذبور از امام باقر7 نقل است‌:"این آیه دربارة حضرت  علی ابن ابیطالب‌نازل شده است‌؛ هنگامی که در لیلة المبیت در بستر پیامبر به جای او خوابید. وقتی که قریش قصد کشتن پیامبر9 را داشتند و این هنگام رسول اکرم‌شبانه از خانه خویش بیرون آمد و فرار نموده و در حین فرار از میان مشرکان عبور فرمود".(ر.ک‌:شأن نزول آیات‌، دکتر محمد باقر محقق‌، انتشارات اسلامی‌.) 
این سوره به علّت طولانی بودن‌، مطالب فراوانی در خود جای داده است‌؛ فرازها و محورهای مهم آن عبارتند از:
1. مسائل اعتقادی از قبیل‌:توحید، نبوت‌، معاد، امامت و رهبری‌، شفاعت‌؛ 
2. قانون‌گذاری و بیان احکام مختلف که بیشترین احکام قرآن را در بر دارد؛ 
3. مسائل معنوی و اخلاقی‌، فردی و اجتماعی از قبیل‌:هدایت‌، صبر، استقامت‌، صداقت‌، وفای به عهد، برّ و نیکی‌، خدمات اجتماعی و...؛ 
4. اعجاز قرآن و نقش هدایتی و تربیتی آن‌؛ 
5. مسئله انفاق‌؛ 
6. تشویق به جهاد با کفّار و تبیین مقام والای شهید و شهادت‌؛ 
7. ترساندن و بر حذر داشتن از جهنم و تشویق و ترغیب به بهشت‌؛ 
8. ماجرای تغییر قبله از بیت‌المقدس به کعبه‌؛ 
9. داستان بنی‌اسرائیل‌، یهود و اهل کتاب‌؛ 
10. داستان برخی از پیامبران و ملت‌های گذشته‌، مانند:حضرت آدم و حوّا، حضرت ابراهیم‌، حضرت موسی‌:؛ 
11. خلقت حضرت آدم و آغاز نسل بشر در روی زمین‌؛ 
12. داستان هاروت و ماروت‌، طالوت و جالوت و بعضی از داستان‌های عبرت‌انگیز دیگر؛ 
13. بیان صفات مؤمنان‌، کافران و منافقان‌؛ 
14. دعا و نیایش و تعلیم شیوه‌های دعا؛ به طوری که سوره بقره با دعا پایان می‌پذیرد.(شناخت سوره‌های قرآن‌، هاشم هاشم‌زاده‌، ص 144 و 145، انتشارات کتابخانه صدر / تفسیر المیزان‌، علاّمه طباطبایی / تفسیر نمونه‌، آیة‌الله مکارم شیرازی و دیگران و...، در ابتدای تفسیر هر سوره‌، محتوای آن بیان شده است‌.)
-------------------------

در اینجا می خواهم درباره سوره بقره مطالبی بنویسیم. هانطور که می دانید بقره به معنی گاو ماده است . دلیل نام گذاری این سوره به این نام به این دلیل است که در آيات  ۶۷ تا ۷۳  اين سوره داستان فرمان خدا به بنی اسرائيل مبني بر كشتن و ذبح كردن گاو ، بيان شده است .

محتوای سوره : 
اين سوره بزرگترين سوره قرآن است و ۲۸۶ آيه دارد . بيشتر آيات آن در مدينه  و پس از هجرت نازل شده است.
اين سوره از نظر اصول اعتقادی اسلام و بسياري از مسائل عملی (عبادی ، اجتماعی ، سياسی و اقتصادی ) جامعيت دارد . در اين سوره :
۱. بحثهائی پيرامون توحيد و شناسائي خدا مخصوصا از طريق مطالعه اسرار آفرينش آمده است.
۲. بحثهائی در زمينه معاد و زندگي پس از مرگ ، مخصوصا  مثال های حسی  آن مانند داستان
ابراهيم و زنده شدن مرغ ها و داستان عزير.
۳. بحثهائی در زمينه اعجاز  قرآن و اهميت اين كتاب آسمانی.
۴. بحثهائی  بسيار مفصل درباره يهود و منافقان و موضع گيری های خاص آنها در برابر اسلام و قرآن.
۵. بحثهائی در زمينه تاريخ پيامبران بزرگ مخصوصا ابراهيم و موسي عليهما السلام. 
۶. بحثهائی در زمينه احكام مختلف اسلامي از جمله :نماز ، روزه ، حج ، تغيير قبله ،ازدواج و طلاق،
احكام تجارت ، احكام ربا ، بحثهايی در زمينه انفاق در راه خدا ، مسائل قصاص ، تحريم قمار و شراب و قسمتی از گوشت های حرام و احكام وصيت و مانند آن.

فضیلت قرائت سوره بقره : 
از پيامبر اكرم (ص) پرسيدند : كدام يك از سوره های قرآن برتر است؟ فرمودند :«سوره بقره»،عرض كردند كدام آيه از آيات سوره بقره افضل است؟ فرمود :« آية الکرسی.» (برگزیده تفسیر نمومه ج۱ ص ۳۵) حضرت  امام صادق (ع)  فرمود : « کسی که سوره بقره  و آل عمران را بخواند  روز قیامت زیر  سایه ای قرار  می گیرد .» (نور الثقلین ج۱ ص۲۶)
 حضرت امام سجاد (ع) فرمود:« کسی که ۴ آیه اول سوره و آیة الکرسی و دو آیه بعد از آن و سه آیه آخر سوره را بخواند ، به مال و جانش ضرری نمی رسد و شيطان به او نزديك نمی شود و قرآن را فراموش نمی كند. »  (نورالثقلین ج۱ ص ۲۶ ) نبی اکرم (ص) فرمودند : « هر کس این سوره را بخواند سلام و رحمت خدا بر او باد و برایش اجر مرزبان و فداکاران در راه خدا را می دهند. »  (مجمع البیان ج۱ ص ۳۲) سهل بن سعد می گویدنبی اکرم (ص) فرمودند:«هر چیز قله ای دارد و قله و راس قرآن سوره بقره است .»  (مجمع البیان ج۱ ص ۳۲)

توضیح : به دلیل اینکه در این سوره آیة الکرسی قرار دارد و این آیه یکی از پر فضیلت ترین آیه های قرآن است ، در يك بحث جداگانه به آن مي پردازيم . و قسمت « اثرات شفا بخش » را در همان جا ذکر می نماییم. در زیر داستانی از بنی اسرائیل (ذبح گاو ماده) را که در این سوره آمده بیان می کنم.

 داستان سوره بقره
ماجرا چنین بود که فردی از بنی اسرائیل به طور مرموزی کشته می شود ، در حالی كه قاتل به هیچ وجه معلوم نیست.در میان قبایل و اسباط بنی اسرائیل نزاع می شود ، داوری را برای فصل خصومت نزد موسی (ع) می برند حل مشکل را از او خواستار می شوند. موسي (ع) به درگاه خداوند دست به دعا بر داشت .ندا آمد كه اي موسی گاوی ذبح نما و به مقتول بزن او زنده خواهد شد و قاتل خويش را معرفي خواهد كرد. مردان اين قوم گفته موسی (ع) را به مسخره گرفتند و به او گفتند : ای موسی از خدا سوال كن كه اين گاو چگونه گاوی باشد.موسی (ع) پرسيد و پاسخ داد : نه پير و نه جوان بين اين دو .سپس پرسيدند: رنگ آن چه باشد؟ فرمود: زرد روشن كه مردم با ديدن آن دچار وجد و سرور شوند. بار ديگر مردم گفتند: اگر می توانی توضيح بيشتری درباره گاو بده. باز هم پاسخ داد: گاوی باشد كه براي شخم زدن از آن استفاده نشده باشد . بالاخره مردم قانع شدند یک راس گاو را با همان مشخصات به بهای گزاف خریداری نموده و ذبح کردند و به جنازه زدند و جنازه به اذن خدا زنده شد و قاتل خود را معرفی کرد.

نظرات بییندگان :