علل ناباروری در مردان و زنان => بررسی علت ناباروری و راههای درمان ممکن

علل ناباروری در مردان و زنان => بررسی علت ناباروری و راههای درمان ممکن

بعضي عوامل نظير بسته بودن لوله هاي خروج اسپرم (دفران، اپيديديم)‌ سبب ناباروري در مردان مي شود . بسته شدن لوله هاي خروج اسپرم مي تواند به علل مادرزادي، نقص ژنتيكي، عفونت ها

علل ناباروری در مردان و زنان

علل ناباروری در مردان و زنان , نازایی, نا باروری

اگر زوجی بخواهد صاحب فرزند شود و هیچکدام نیز دارای مشکل نباشند، این اتفاق معمولاً در ظرف ۶ ماه می افتد. رویهرفته پس از ۱۲ ماه نزدیکی بدون پیشگیری، ۹۰ درصد زوجها صاحب فرزند خواهند شد. و اکثر این ۱۰ درصد باقیمانده، بعدها با یا بدون درمان صاحب فرزند خواهند شد. ناباروری علائم خاصی ندارد، یکی از علائم مهم آن در خانمها نامنظم بودن پریودها یا عادات ماهیانه می باشد ولی آن دلیل بر این نیست که هر خانمی که دارای عادات ماهیانه نامنظم است، نابارور می باشد. در آقایان اختلالات جنسی و اختلال در طرز انتشار موهای بدن می تواند از علائم ناباروی باشد.

حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد زوج ها از ناباروری در رنج هستند. زن و شوهر به یک میزان در ناباروری دخیل هستند. بنابراین قسمت اعظم خانواده‌های ایرانی که مشکل بچه دار نشدن را به گردن خانم ها می اندازند، درست نیست.

اگر شما دارای مشکل بچه دار شدن هستید، بدانید که تنها نیستید. حدود ۱۵-۱۰ درصد زوجها از ناباروری در رنج هستند. زن و شوهر به یک میزان در ناباروری دخیل هستند. بنابراین قسمت اعظم خانواده‌های ایرانی که مشکل بچه دار نشدن را به گردن خانمها می اندازند، درست نیست. در بعضی از نواحی کشور، ناباروری تبعات منفی زیادی برای خانمها دارد، از جمله طلاق، چند همسری مردان، سرزنش اطرافیان و غیره. خود ناباروری به دو دستة بزرگ تقسیم می شود: اولیه و ثانویه. ناباروری اولیه بدین معنی است که زوج از بدو ازدواج در بچه دارشدن مشکل دارند و ناباروری ثانویه بدین معنی است زوج دارای فرزند هستند، و بعد از چند سال که می خواهند صاحب فرزند دیگر ی شوند، دچار مشکل می شوند.
ناباروری تعریف علمی خاص خود را دارد. ما به زوجی نابارور می گوئیم که پس از ۱۲ ماه نزدیکی مرتب و بدون پیشگیری صاحب فرزند نشوند. لطفاً به عدد ۱۲ ماه توجه کنید. گاهاً مشاهده می شود که زوجهای جوان بطور مثال ۳ یا ۶ ماه پس از ازدواج جهت درمان ناباروری مراجعه می کنند. باید به این زوجها گوشزد کرد که هرگونه اقدام تشخیصی و درمانی پس از یکسال خواهد بود. تشخیص و درمان ناباروری بخصوص در خانمها پر هزینه و پر عارضه است. اگر سن خانم بیش از ۳۵ سال باشد، عدد ۱۲ ماه به ۶ ماه تقلیل پیدا می کند. چون خانمها پس از سن ۳۵ سالگی به سختی حامله می شوند، بنابراین تشخیص و درمان نباید به تأخیر بیفتد. خوشبختانه امروزه با پیشرفت علم پزشکی بسیاری از موارد ناباروری به راحتی قابل درمان هستند. یکی از مواردیکه به والدین توصیه می شود این است که فرزند دختر و پسر خود را از نزدیک تحت نظر داشته باشند. هم دختر و هم پسر با افزایش سن باید دو نوع بلوغ کسب کنند: بلوغ فیزیکی و بلوغ باروری. پدر و مادر باید آگاه باشند که علائم فیزیکی بلوغ در پسر و دختر کی شروع می شوند، توالی این علائم چگونه است و کی فرزند آنها به بلوغ کامل می رسند. هر نوع تأخیر و تغییر در این روند ممکن است سبب ایجاد مشکلات زناشوئی و باروری در آینده شود. من موارد متعددی از پسران را دیده‌ام که فاقد هر دو بیضه هستند و هنگام رفتن به سربازی تشخیص داده شده است و والدین از وجود آن نا آگاه بودند.

کی باید به پزشک مراجعه بکنید؟
تا ۱۲ ماه از نزدیکی بدون پیشگیری شما نگذشته است، در مورد بچه دارشدن نگران نباشید. یک خانم با خصوصیات زیر بهتر است زودتر از ۱۲ ماه با پزشک معالج خود مشورت نماید:
• سن بیش از ۳۴ سال باشد و ۶ ماه از نزدیکی بدون پیشگیری گذشته باشد.
• عادت ماهیانه نامنظم باشد و یا بطور کلی قطع شده باشد.
• عادت ماهیانه همراه با دردهای شدید باشد.
• اگر دارای سابقة تشخیص بیماری آندومتریوز و یا بیماری التهابی لگنی باشد.
• اگر سابقه بیش از یک بار سقط داشته باشد.
مردانیکه دارای سابقة بیماری بیضه، پروستات و یا مشکلات جنسی هستند باید با پزشک خود مشورت نمایند. در مقاله بعدی به علل ناباروری خواهیم پرداخت.
علل ناباروری
علت یک سوم موارد ناباروی بعلت وجود مشکلات در خانم، علت یک سوم دیگر وجود مشکل در مرد، و علت یک سوم باقیمانده وجود مشکل هم در مرد و هم در زن می باشد.
مهمترین علل ناباروری در مردان به قرار زیر هستند:
• تولید و عملکرد غیر طبیعی اسپرم: علل آن بسیار زیاد است از علل شایع می توان از بیضه های نزول نکرده، بیماریهای ژنتیک و عفونتهای بیضه نام برد. بیضه ها در جنین پسر ابتدا در داخل شکم قرار دارند، با پیشرفت سن حاملگی، بیضه ها در یک مسیر خاصی نزول کرده و هنگام تولد در داخل کیسة بیضه قرار می گیرند. نزول بیضه ها در این مسیر ممکن است در هر قسمتی متوقف شود که به آن بیضة نزول نکرده می گویند و باید تا ۱۲ ماهگی پس از تولد صبر کنیم، اگر تا پایان یک سالگی بیضه وارد کیسة مربوطه نشد، حتماً کودک باید تحت عمل جراحی قرار گیرد. اگر بیضه دچار عفونت شدید شود، ممکن است بدنبال عفونت تحلیل رفته و کار خود را از دست بدهد. یکی از علل شایع عفونت بیضه ها، عفونت ادراری و بیماریهای مقاربتی است. علت دیگر بیماری اوریون است. اگر پسر بچه ای دچار اوریون شود، در یک سوم موارد یکی از بیضه ها نیز دچار عفونت ارویونی خواهد شد که متأسفانه حاصل آن از بین رفتن بیضة مبتلا می باشد. اگر گرفتاری بیضه ها دو طرفه باشد، برای همیشه ناباروری ایجاد می شود.
• مشکل در رساندن اسپرم به دستگاه تناسلی زن: مثل وجود انزال زودرس خیلی شدید (انزال قبل از برقراری رابطة زناشوئی)، انزال پسگرد که در آن منی بداخل مثانه می ریزد، و انسداد در مسیر عبور اسپرم مثل انسداد اپیدیدیم و یا انسداد لوله های منی.
• مشکلات بهداشت عمومی و سبک زندگی: مثل چاقی مفرط، کشیدن سیگار، اعتیاد به الکل، سوء تغذیه و مصرف بعضی از داروها مثل داروهای شیمی درمانی، هورمونهای مردانه و غیره.
• مواجهة بیش از حد با بعضی از عوامل محیطی: بعضی از عوامل محیطی تولید و عملکرد اسپرم را مختل می کنند از جمله می توان به ضد آفتهای گیاهان و درختان و مواد شیمیائی اشاره کرد. درجه حرارت بیش از حد، سبب آسیب به تولید اسپرم و عملکرد آن می شود، مثل استفادة بیش از حد از سونا و جکوزی. در بعضی از مشاغل که مرد با گرمای بیش از حد سروکار دارد، ممکن است تولید و عملکرد اسپرم مختل شود، مثل کوره های آهنگری، شاطری، و غیره.
• آسیبهای ناشی از سرطان و درمان آن: هم رادیوتراپی (برق دادن) و هم شیمی درمانی تولید اسپرم را بشدت آسیب می زنند. گاهاً تا ۵ سال پس از خاتمة شیمی درمانی تولید اسپرم طبیعی نمی شود و گاهاً تا آخر عمر نیز تولید اسپرم طبیعی نمی گردد. اشعة X نیز سبب آسیب به بیضه ها می شود. گاهاً بدنبال خود بیماریهای بیضه لازم می شود که بیضه ها برداشته شوند. یکی از موارد شایع آسیب به بیضه ها وارد شدن ضربه حین ورزش و یا شوخی کردن می باشد. بیضه اگر از چند محل پاره شود، باید برداشته شود.
• واریکوسل: حدود ۳۰ درصد علت ناباروری در مردان واریکوسل است. واریکوسل بیماری خیلی شایع است و حدود ۱۵ درصد مردان به آن مبتلا هستند.
• در مردان بالای ۴۰ سالگی قدرت باروری به مقدار زیادی کاهش می یابد.
علل نا باروری در خانمها
شایعترین علل ناباروری در خانمها به قرار زیر هستند:
• آسیب به لوله های رحمی و یا انسداد آن: علت آن معمولاً عفونت و التهاب لوله های رحمی می باشد. یکی از بیماریهای شایع مقاربتی، عفونت با کلامیدیا است. شایعترین علت عفونت و انسداد لوله های رحمی، عفونت با کلامیدیا است که از طریق مقاربت منتقل می شود.
• آندومتریوز: اگر مخاط رحم خارج از آن در هر قسمت از بدن، مثلاً داخل لگن کاشته شده و رشد نماید به آن آندومتریوز گفته می شود. آندومتریوز سبب اختلال در عملکرد اسپرم، تخمک، تخمدانها، رحم و لوله های رحمی می شود.
• اختلال در تخمک گذاری که در آن بدلیل عدم تخمک گذاری، خانم نابارور می شود. از علل آن، بیماریهای تخمدان، آسیب به تخمدان، مصرف بعضی از داروها، سرطان، ورزش حرفه ای و سوء تغذیة شدید می باشد.
• افزایش هورمون پرولاکتین خون: هورمون پرولاکتین سبب ترشح شیر در خانمها می شود. اگر خانمی حامله نباشد و نیز بچه شیر ندهد ولی هورمون پرولاکتین خون وی افزایش پیدا کند، می تواند تخمک گذاری را آسیب بزند. یکی از علائم بالا رفتن هورمون پرولاکتین خون، ترشح شیر از سینه ها است.
• سندرم تخمدانهای پلی کیستیک: کیست تخمدان در خانمها یک بیماری نسبتاً شایع است ولی آن با سندرم تخمدانهای پلی کیستیک متفاوت است. در سندرم تخمدانهای پلی کیستیک، هر دو تخمدان پر از کیستهای ریز و درشت می شود. در این سندرم، تخمدانها شروع به ترشح هورمونهای مردانه کرده و سبب ایجاد پرموئی در خانمها و آسیب به تخمک گذاری می گردد. سندرم تخمدانهای پلی کیستیک سبب مقاومت بدن در برابر انسولین شده و منجر به چاقی خانم نیز می شود.
• یائسگی زودرس: قطع شدن عادات ماهیانه و خالی شدن تخمدانها از فولیکول قبل از ۴۰ سالگی را یائسگی زودرس می گویند. اگرچه علت آن هنوز نامشخص است ولی بعضی موارد مثل بیماریهای خودایمنی، رادیوتراپی، شیمی درمانی و سیگارکشیدن را جزو عوامل ایجاد کنندة یائسگی زودرس می دانند.
• فیبروم رحم: آنها توده های خوش خیم هستند که در جدار رحم ایجاد می شوند و بیشتر خانمها را در دهة سوم و چهارم زندگی مبتلا می سازد. گاهاً این توده ها بزرگ شده و سبب مسدود شدن لوله های رحمی می شوند. ولی اغلب حاملگی اتفاق می افتد ولی بعلت وجود توده در داخل رحم، لانه گزینی جنین با مشکل مواجه می شود.
• چسبندگی لگنی: پس از عفونت لگنی، آپاندیسیت، و هر نوع جراحی در داخل لگن، ممکن است چسبندگی لگنی اتفاق بیفتد. چسبندگی لگنی سبب آسیب به باروری زن می شود.
• مصرف دارو: بعضی از داروها بطور موقت سبب ناباروری در زن می شوند. معمولاً پس از قطع کردن دارو، مشکل نیز برطرف می شود.
• بیماریهای تیروئید: هم کم کاری تیروئید و هم پر کاری تیروئید می توانند سبب قطع شدن عادت ماهیانه و ناباروری شوند.
• سرطان و درمان آن: بعضی از سرطانها، بخصوص سرطان دستگاه تولید مثل در خانمها بشدت سبب آسیب به قدرت باروری خانمها می شوند. مثل مردان، شیمی درمانی و رادیوتراپی سبب آسیب به باروری خانمها نیز می شود.
• سایر بیماریها: هر بیماری که سبب تأخیر در بلوغ و قطع شدن عادت ماهیانه شود، می تواند منجر به ناباروری شود، مثل پرکاری غدة فوق کلیوی، بیماری قند یا دیابت، کم خونی و بیماریهای کلیوی.
باید به خاطر داشته باشیم که تشخیص و درمان به موقع بیماریها، مثل عفونت لگنی در پیشگیری از ایجاد ناباروری خیلی کمک کننده خواهد بود.
آقای دکتر صفری نژاد، ارولوژیست

ناباروري را اين طور تعريف كرده اند: ناتواني يك زوج در باردار شدن پس از يك سال رابطه جنسي بدون جلوگيري از بارداري.
ناباروري در ده تا پانزده درصد از زوج ها ديده مي شود. علل ناباروري مي تواند مربوط به زن يا مرد يا هر دو باشد. حدود 40% از مشكلات ناباروري مربوط به مردان، 40% مربوط به زنان و حدود10% مربوط به هر دو است. در حدود 10% از زوج ها نيز عامل ناباروري مشخص نيست. به عبارت ديگر در اين زوج ها هر دو نفر با توجه به انجام آزمايش هاي موجود مشكلي ندارند ولي به علل نامشخصي بچه دار نمي شوند.
طي دو دهه اخير گام هاي بلندي در رابطه با تشخيص و درمان ناباروري برداشته شده است و حدود 65 درصد از زوج هاي نابارور با استفاده از روش هاي موجود صاحب فرزند شده اند.

علل ناباروري در زنان
1) اختلال در تخمك گذاري 
اختلال در تخمك گذاري، علت عمده ناباروري در زنان است. به طوري كه 39% علل ناباروري زنان مربوط به اين مسئله است . بدون عمل تخمك گذاري لقاح انجام نمي شود و بنابراين زن باردار نمي شود . بعضي از زن ها ممكن است تخمك گذاري نكنند و يا به طور نامنظم و كم تخمك گذاري كنند و بنابراين ممكن است يا عادت ماهيانه نداشته باشند و يا عادت ماهيانه آنها كم و نامنظم باشد و حتي بعضي خانم ها با آنكه داراي عادت ماهيانه منظم هستند، داراي اختلال در تخمك گذاري هستند.

2) اختلال در لوله هاي رحمي
در بعضي زنان، لوله هاي رحمي به طور كامل و يا ناقص بسته است. در نتيجه اسپرم به تخمك نمي رسد. بسته بودن لوله هاي رحمي مي تواند به دليل عفونت، آندومتريوز و يا چسبندگي هايي پس ازعمل جراحي باشد. همچنين ممكن است اين لوله ها پس از يك حاملگي خارج رحمي بسته شوند. در كشورهاي در حال توسعه نسبت به كشورهاي توسه يافته به علت شيوع بيماري هاي عفوني دستگاه توليدمثلي، ميزان اختلال در لوله هاي رحمي بيشتر است. به طور كلي 30% علل ناباروري زن ها مربوط به اختلال در لوله هاي رحمي است .

3) آندومتريوز
آندومتريوز، حالتي است كه در آن سنگفرش رحم (آندومتر)‌ رشد می کند و از رحم هم فراتر مي رود و لوله هاي رحمي را نيز مي پوشاند و حتي آنها را مي بندد و در عمل تخمك گذاري اختلال به وجودمي آورد. آندومتريوز علت 13% موارد ناباروري است  و حدود 70% زنان داراي آندومتريوز، نابارور هستند.

4)‌اختلال درگردن رحم يا رحم 
ناهنجاري هاي گردن رحم مي تواند سبب ناباروري شود كه از آن جمله مي توان به مشكلات مربوط به ساختمان بدن، عفونت هاي گردن و رحم و يا كيفيت نامناسب ترشحات رحم اشاره كرد. از طرفي تومورهاي بدخيم رحم و يا بعضي جاي زخم هاي موجود در ديواره رحم مسبب ناباروري است.

5)‌ مشكلات دستگاه ايمني بدن
مشكلات مربوط به دستگاه ايمني بدن و عوامل ايمونولوژيك نقش مهمي در ايجاد ناباروري دارند. تشخيص و درمان اينگونه بيماران مشكل است. در بعضي خانم ها،‌ عليه اسپرم مرد ماده اي بنام آنتي بادي ترشح مي شود كه اسپرم ها را از بين مي برد و يا آنها را غيرفعال مي كند و يا حتي سبب سقط خود به خود در بعضي از آبستني ها مي شود.

علل ناباروري  در مردان
1)اختلالات مربوط به اسپرم
 به طور طبيعي، در بيضه مرد اسپرم توليد مي شود و به هنگام انزال از وي خارج مي شود. اگر در موارد زير اختلالي باشد، شانس لقاح كم شده و مرد نابارور محسوب مي شود.
‌تعداد كم اسپرم
عدم بلوغ اسپرم
شكل غيرطبيعي اسپرم
عدم توانايي حركت مناسب اسپرم
عواملي كه بر تعداد،  شكل،‌ بلوغ و حركت اسپرم تأثير منفي دارند عبارتند از:
بيماري هاي عفوني: بيماري هاي عفوني با شرايط التهابي نظير بيماري اوريون سبب عفونت مجاري تناسلي يا التهاب و از بين رفتن بيضه ها در مرد مي شوند. حدود 25% مرداني كه بعد از بلوغ دچار اوريون مي شوند نابارور مي شوند.
‌اختلالات هورموني
اختلالات هورموني سبب حدود 5-2% مشكلات ناباروري در مردان مي شود. توليد نامناسب هورمون هاي FSH و LH بر توليد هورمون مردانگي يا تستوسترون و توليد اسپرم تأثير دارند.
مشكلات مربوط به دستگاه ايمني بدن
در بدن بعضي مردان عليه اسپرم خودشان ماده اي به نام آنتي بادي توليد مي شود كه سبب كاهش حركت اسپرم يا به هم چسبيدن آنها مي شود.

2)‌ ناهنجاري هاي مربوط به ساختمان بدن
بعضي عوامل نظير بسته بودن لوله هاي خروج اسپرم (دفران، اپيديديم)‌ سبب ناباروري در مردان مي شود . بسته شدن لوله هاي خروج اسپرم مي تواند به علل مادرزادي، نقص ژنتيكي، عفونت ها يا التهاب هاي دستگاه ادراري – تناسلي باشد. البته جاي جراحي هاي قبلي نيز مي تواند اين لوله ها را ببندند.
از جمله عوامل ديگر ناباروري در مردان واريكوسل است. در اين حالت رگهاي درون كيسه بيضه متسع مي شود و كيفيت اسپرم كاهش مي يابد.
3)‌ عوامل ديگر 
عوامل ديگري نظير ناتواني جنسي و يا انزال زودرس نيز مي تواند عامل ناباروري  در مردان باشد.

‌علل ناباروری ژنتیکی
علل ناباروری اعم از مشکلات هورمونی و چاقی تا غیر طبیعی بودن سلول های جنسی (تخمک و اسپرم) همگی می تواند به نوعی تحت تاثیر عوامل ژنتیکی باشد. برای مثال استعداد چاقی، ابتلا به عفونت و حتی لزوم انجام یک جراحی که به ناباروری می انجامد همگی هر چند کوچک می توانند به عوامل ژنتیکی مربوط باشند. امروزه مطالعات بر روی ژنهای خاص در انسان و مدل های آزمایشگاهی تا حدودی تاثیر عوامل ژنتیکی بر ناباروری را آشکار ساخته اند.
بعضی از عوامل ژنتیکی بر ناباروری مردان تاثیر می گذارند، در حالی که بعضی عوامل دیگر بر روی هر دو جنس و یا فقط بر روی زنان تاثیر گذارند. برای مثال جابجایی های کروموزومی می تواند بر روی مردان و زنان تاثیر بگذارد اما سندروم کلاین فلتر که در آن ترکیب کروموزوم های جنسی به صورت XXY در می آید تنها مختص مردان است و سندروم ترنر که در آن بیمار فقط دارای کروموزوم جنسی X است تنها مختص زنان است.      

عوامل ناشناخته
گاه ممكن است پس از يك معاينه دقيق پزشكي، زن و شوهر كاملا‌ سالم تشخيص داده  شوند ولي به علل ناشناخته بارور نشوند. اگرچه معمولا بعد از دو سال تعداد زيادي از اين زوج ها بچه دار مي شوند، اما تعدادي از آنها حتي بعد از گذشت سه سال بدون استفاده از روش هاي پيشگيري بچه دار نمي شوند، در اين صورت بايد تحت درمان قرار بگيرند.

منابع: : گلهای زندگی- موسسه رویان

نظرات بییندگان :