حاملگی خارج از رحم

حاملگی خارج از رحم

در موارد بسیار نادر امکان دارد حاملگی خارج از رحم همزمان با حاملگی نرمال (درون رحمی) رخ دهد. که به آن حاملگی هتروتوپیک (heterotopic) اطلاق می شود

حاملگی خارج از رحم چیست؟

بارداری خارج از رحم



حاملگی خارج از رحم به حالتی گفته می شود که تخمک لقاح یافته در جایی بغیر از جداره داخلی رحم مستقر می شود و شروع به رشد می کند. 98% از حاملگی های خارج از رحم درون لوله های فالوپ اتفاق می افتد، با این حال امکان دارد در نقاط دیگری مثل تخمدان، گردن رحم و حفره شکمی نیز رخ دهد. از هر 50 حاملگی ممکن است یکی خارج از رحم باشد.

اصلی ترین خطری که توسط حاملگی خارج از رحم ایجاد می شود، پارگی است که به خونریزی داخلی منجر می شود. قبل از قرن 19 احتمال مرگ ناشی از حاملگی خارج از رحم از 50% هم تجاوز می کرد. در پایان قرن 19 به علت پیشرفت های حاصله در حوزه جراحی این رقم به 5% کاهش یافت. مطالعات اخیر نشان می دهد که امروزه احتمال مرگ ناشی از حاملگی خارج از رحم به کمتر از پنج مورد از هر 10000 مورد کاهش یافته است. بنابراین امروزه علیرغم افزایش نرخ حاملگی های خارج از رحم، درصد مرگ مادر هر چه بیشتر و بیشتر رو به کاهش است. اصلی ترین دلیل شکست در نجات جان مادر عدم موفقیت برای ارایه به موقع مراقبت های پزشکی است. حاملگی خارج از رحم به عنوان اصلی ترین دلیل مرگ و میر مادران باردار در سه ماهه اول بارداری به شمار می آید.

در موارد بسیار نادر امکان دارد حاملگی خارج از رحم همزمان با حاملگی نرمال (درون رحمی) رخ دهد. که به آن حاملگی هتروتوپیک (heterotopic) اطلاق می شود. در سال های اخیر وقوع این نوع حاملگی به علت افزایش استفاده از روش آی.وی.اف و سایر تکنولوژی های باروری کمکی افزایش یافته است.

حاملگی خارج از رحم، از موضوع‌های مهم مبحث بارداری است و بسیاری از زنان به آن مبتلا‌ می‌شوند. شیوع حاملگی خارج از رحم در چند سال اخیر افزایش یافته است اما خوشبختانه به علت تشخیص زودهنگام این عارضه، احتمال مرگ ناشی از این عارضه كاهش یافته است. 
امروزه به علت استفاده از روش‌های پیشگیری از بارداری مانند آی.یو.دی، احتمال بروز حاملگی خارج از رحم زیاد است و زنانی كه از این روش كنترل یا پیشگیری از بارداری بهره می‌برند باید بیشتر مراقبت خود باشند و در صورت وجود هرگونه علا‌مت خطری به پزشك مراجعه كنند. اگر با استفاده از آی.‌یو.دی علایم دال بر حاملگی مشاهده شد برای رد احتمال بارداری خارج از رحم، باید بلافاصله به پزشك متخصص زنان و زایمان مراجعه شود.
بارداری نابجا یا خارج از رحم یا در اصطلاح پزشكی E.P، از فوریت‌های طب زنان است. همان‌طور كه همه افراد به‌ویژه خانم‌ها می‌دانند، رحم محیط مناسبی برای رشد جنین است و در تمام ۹ ماه بارداری شرایط لازم را برای پرورش جنین در خود دارد. 
اگر حاملگی در لوله‌های رحم یا داخل دهانه رحم و یا آن قسمت از لوله‌ها كه داخل جسم رحم است و هنوز وارد فضای خود رحم نشده است رخ بدهد و یا در داخل خود شكم اتفاق بیفتد، طبیعتا آن محیط مذكورشروع به خون‌ریزی می‌كند و اگر تخم بارور شده در آنجا جایگزین شود، عوارض و اعلام خطر را بیان می‌كند و می‌تواند بسیار جدی و خطرناك باشد و زندگی مادر را تهدید كند.
عاقبت جنینی كه در محل نامناسب قرار گرفته این است كه این جنین رشد نخواهد كرد و سقط خواهد شد. او محكوم به مرگ است و تازه زندگی مادر را هم به طور جدی تهدید می‌كند.
در به وجود ‌آمدن حاملگی خارج از رحمی دو عامل مهم است. یكی اینكه مسیر عبور تخم مناسب نباشد و به صورت نسبی، انسداد داشته باشد. 
دوم اینكه خود تخم بارور شده مشكل داشته باشد، یعنی جنین به وجود آمده خیلی خوب و با كفایت نبوه و یا حركت مناسبی نداشته و كند پیش رفته است. 
یك توضیح اینجا ضروری است. از لحظه به وجود آمدن، تخم به طور دایم در حال تقسیم شدن و بزرگ شدن است، اگر به موقع از مسیر لوله رحمی رد نشود به دلیل بزرگ شدن سایزش در آنجا كه شایع‌ترین محل حاملگی خارج از رحم است (لوله رحمی)، گیر می‌كند و یا اگر لوله‌ها بسته باشد، تخم به جای طی كردن محل لوله‌ها، به داخل حفره شكمی می‌افتد و آنجا رشد می‌كند یا روی خود تخمدان رشد می‌كند یا در جدار رحم گیر می‌كند كه این مورد آخری از همه خطرناك‌تر است.
اگر به دلیل رشد جنین در این جدار كه از یك طرف به لوله رحم وصل است پارگی رخ بدهد، هم رحم پاره می‌شود و هم لوله و خون‌ریزی بسیار شدید و خطرناكی روی می‌دهد.
شیوع حاملگی خارج از رحم در چند سال اخیر افزایش پیدا كرده است چون یكی از عوامل بروز آن سن بالای بارداری است. جوانان امروزه دیر ازدواج می‌كنند و سن باروری آنها بالا رفته است. سن بالا یعنی بالای ۳۵ سال برای اولین بارداری. 
علت دیگر شیوع حاملگی خارج‌از رحمی، ازدیاد عفونت‌های دستگاه تناسلی است. متاسفانه داشتن رفتارهای پرخطر جنسی و علل دیگر اجتماعی، فرهنگی و عفونت‌های لگن به این قضیه دامن می‌زنند. 
كسانی كه از برخی روش‌های جلوگیری از بارداری مثل آی یو دی و یا قرص‌های پروژسترونی به تنهایی استفاده می‌كنند، كسانی كه جراحی روی ناحیه لگن داشته‌‌اند مثل آپاندیسیت، كیست‌های تخمدانی یا سابقه سزارین، نسبت به جمعیت عادی در معرض شیوع بیشتری هستند. در كسانی كه یك بار سابقه حاملگی نابجا داشتند، خطر تكرار آن۱۰ تا ۲۵ برابر دیگران است.
از عوارض حاملگی خارج از رحم، خونریزی شدید است كه به طور معمول‌ در روند حاملگی رخ می‌دهد. اولین علامت، ممكن است لكه‌بینی باشد كه اغلب‌ همراه با درد زیر شكم است. هنگامی كه حاملگی پیشرفت می‌كند و جنین بزرگ‌تر می‌شود، احتمال لكه‌بینی یا تبدیل آن به خونریزی و به‌ویژه خونریزی شدید بیشتر می‌شود. مشخصه حاملگی خارج از رحم، وجود درد است كه به‌طور ناگهانی شروع می‌شود. افرادی كه مشخصات آنها در چند سطر گذشته نوشته شد، در معرض خطر ابتلا‌ به این عارضه‌اند و در صورت به وجود آمدن علا‌یم خونریزی و درد باید بلا‌فاصله به پزشك خانواده و بعد پزشك متخصص زنان مراجعه كنند.

عکس از حاملگی نرمال

حاملگی نرمال

علت بروز حاملگی خارج از رحم چیست؟

در حاملگی نرمال، یک تخمک در یکی از لوله های فالوپ که تخمدان ها را به رحم متصل می کند، توسط اسپرم لقاح می یابد. تخمک لقاح یافته سپس به سمت رحم حرکت می کند و خود را در جداره داخلی رحم یا اندومتر مستقر می کند، و در آنجا باقی می ماند و رشد می یابد.

همان طور که گفته شد اگر تخمک لقاح یافته خود را در جایی خارج از رحم مستقر نماید، حاملگی خارج از رحم روی داده است. حاملگی خارج از رحم معمولاً در لوله های فالوپ رخ می دهد که منجر به پارگی و آسیب لوله ها یا عدم توانایی در عملکرد درست آنها در آینده می شود.

در موارد نادر (تقریباً 2 مورد از 100 مورد حاملگی خارج از رحم)، این اتفاق در تخمدان، حفره لگنی و یا گردن رحم رخ می دهد.

عواملی که ریسک ابتلا به حاملگی خارج از رحم را افزایش می دهند از این قرارند:

عوامل بسیار متععدی وجود دارند که می توانند ریسک ابتلا به حاملگی خارج از رحم را در فرد افزایش دهند. اما نکته ای که باید در نظر داشت این است که ممکن است حاملگی خارج از رحم در فردی که هیچ یک از این عوامل را ندارد نیز رخ دهد.

·         بیماری های مربوط به تورم لگن (PID) یا عفونت های لگنی، عفونت در دستگاه تناسلی زنان که معمولاً به علت وجود کلامیدیا بروز می کند. عفونت لگنی نیز فاکتور خطر آفرین دیگری است که ریسک ابتلا به این عارضه را افزایش می دهد. عفونت های لگنی معمولاً توسط ارگانیسم هایی که از طریق رابطه جنسی منتقل می شوند و یا عوامل دیگر بروز می یابد. به طور معمول، جداره داخلی لوله های فالوپ توسط برآمدگی هایی که به مو شباهت دارند پوشیده شده است که سیلیا نامیده می شود. سیلیا به تخمک ها کمک می کند که به آرامی از تخمدان به سمت رحم حرکت کنند. اگر سیلیا به علت عفونت آسیب ببیند، انتقال تخمک ها مختل می شود و تخمک لقاح یافته موفق نمی شود به رحم برسد و نتیجتاً حاملگی خارج از رحم رخ می دهد. انسداد و چسبندگی لوله های فالوپ نیز تأثیر مشابهی دارند.

·         داشتن سابقه ابتلا به حاملگی خارج از رحم(بالاترین ریسک ابتلا؛ 15% پس از تجربه حاملگی خارج از رحم اول و 30% پس از تجربه حاملگی خارج از رحم دوم)

·         هرگونه آسیب و نقص در لوله های فالوپ می تواند ریسک ابتلا به حاملگی خارج از رحم را افزایش دهد. سابقه انجام هرگونه عمل جراحی بر روی لوله های فالوپ نیز همین اثر را دارد. عفونت، نقایص مادرزادی و یا وجود تومور در لوله های فالوپ نیز ریسک ابتلا را افزایش می دهد.

·         اندومتریوز

·         فیبروم

·         چسبندگی های لگنی

·         استفاده از IUD. تقریباً 50% موارد بارداری زنانی که برای جلوگیری از بارداری از IUD استفاده می کنند خارج از رحم صورت می پذیرد.

·         مصرف سیگار در دوران نزدیک به لقاح

حاملگی خارج از رحم چه علائم و نشانه هایی دارد؟

علائم و نشانه های معمول حاملگی خارج از رحم به شرح ذیل است:

·         درد در ناحیه شکم

·         آمنوره یا عدم وجود قائدگی

·         خونریزی واژینال یا لکه بینی

·         حالت تهوع و استفراغ

·         دردهای تیز در ناحیه پایین شکم

·         احساس درد در یکی از طرفین شکم

·         احساس ضعف و سرگیجه

·         فشار خون پایین

·         احساس درد در ناحیه شانه، گردن و مقعد

·         (در صورت پاره شدن لوله های فالوپ) خونریزی شدید که متعاقباً به بی هوشی منجر خواهد شد.

امکان دارد فرد باردار باشد اما نداند. این علائم در مواردی بروز می یابد که وضع بیمار وخیم است و خونریزی داخلی اتفاق افتاده است. مشاهده هر یک از این علائم می تواند به معنای حاملگی خارج از رحم باشد اما نه بطور قطعی. امکان دارد سقط جنین نیز علائم مشابهی داشته باشد.

معمولاً علائم و نشانه های حاملگی خارج از رحم شش تا هشت هفته پس از آخرین قائدگی طبیعی بروز می یابد. اما در صورتی که حاملگی خارج از رحم در جایی بغیر از لوله های فالوپ رخ داده باشد امکان دارد این علائم دیرتر بروز یابد.

متأسفانه 10 تا 20% از زنانی که این علائم را مشاهده می کنند تشخیص نمی دهند که اینها علائم حاملگی خارج از رحم است. بنابراین تشخیص این حاملگی تا زمانی که با یک شوک مواجه می شوند و به صورت اورژانسی به مراکز درمانی مراجعه می کنند (مثل فشار خون پایین، ضربان قلب ضعیف اما تند، رنگ پریده و احساس گیجی) به تعویق می افتد.

حاملگی خارج از رحم چطور تشخیص داده می شود؟

اولین گام برای تشخیص پرسش و پاسخ بین بیمار و پزشک و همچنین معاینه پزشک است.

گام بعدی معمولاً انجام تست کمی بارداری (مثبت یا منفی) و یا کیفی (اندازه گیری سطح هورمون ها) است. در برخی موارد امکان دارد پزشک معالج به هنگام معاینه لگنی وجود یک توده کوچک را احساس کند. در صورتی که پزشک به وجود حاملگی خارج از رحم مشکوک باشد، ترکیبی از تست های بارداری و سونوگرافی لگنی می تواند به تشخیص کمک کند.

بهترین روش سونوگرافی واژینال است. البته امکان دارد با وجود انجام این تست پزشک نتواند نظر قطعی بدهد اما دست کم می تواند وجود توده ای در لوله های فولوپ و یا نقاط دیگر را تشخیص دهد و همچنین عدم وجود جنین در رحم را نیز تشخیص دهد.

منابع: ایران درمان - روزنامه سلامت

نظرات بییندگان :