تشخیص ، پیشگیری و درمان عدم تحمل لاکتوز

تشخیص ، پیشگیری و درمان عدم تحمل لاکتوز

اگر اين عارضه از بدو تولد وجود داشته باشد، يك شير خشك بدون لاكتوز يا كم‏لاكتوز نظير شير خشكهای تهيه شده از سويا توصيه مي‌گردد. اگر عدم تحمل لاكتوز موقتي و ناشي از اسهال و ...

تشخیص ، پیشگیری و درمان عدم تحمل لاکتوز 

عدم تحمل لاکتوز نوزاد



عدم تحمل لاكتوز Lactose intolerance

تا به حال برای شما پیش آمده که پس از خوردن شیر، شکمتان به قار و قور بیفتد یا احساس کنید که شیر به شما نساخته و موجب تحریکاتی در روده تان شده است؟ البته این وضع زمانی مهمتر است که شما پس از نوشیدن شیر به میهمانی بروید و صدای قار و قور شکمتان ، دیگران را به خنده بیندازد.
ممکن است بعضی اوقات تصمیم بگیرید که چون شیر به بدن شما نمی سازد، دیگر آن را نخورید! می دانید علت این مشکلات گوارشی پس از نوشیدن شیر چیست؟
بهتر است بدانید این تنها شما نیستید که چنین مشکلی دارید؛ اکثر افراد بالغ (حدود ۹۰ درصد بزرگسالان) در جهان و ازجمله در ایران ، به دلیل ترشح نشدن یک آنزیم در بدنشان ، دچار نارسایی هایی در تجزیه قند شیر یعنی «لاکتوز» می شوند.اسم این آنزیم «لاکتاز» است. این آنزیم لاکتوز را تجزبه کرده و باعث هضم و جذب آن در بدن می شود و بر اثر نبودن آن ، ما دچار عارضه «عدم تحمل به لاکتوز» (Lactose intolerance) می شویم.یعنی همان مشکلات گوارشی که در بالا گفته شد.

بنابراين چون اين افراد نمي توانند لاکتوز را جذب کنند ظرفيت تحمل مقادير زياد آن را ندارند و در اثر مصرف مقداري شير ، علائم ناگوار گوارشي در انها بروز مي کند.
در چند سال گذشته شواهد زيادي بدست آمده است که نشان مي دهد تقريبا تمام افراد بالغ بويژه آنهايي که از نژاد سياه يا شرقي هستد از فقدان آنزيم لاکتاز که براي تبديل لاکتوز به گلوکز و گالاکتوز مورد نياز است رنج مي برند.

با خوردن شير مقدار زيادي لاکتوز وارد بدن شما مي‌شود. لاکتوز يک قند دي‌ساکاريد است يعني از دو منوساکاريد تشکيل شده است. روده کوچک ما فقط مي‌تواند منوساکاريدها را جذب کند. بنابراين بايد سيستمي در بدن دي‌ساکاريد را تبديل به منوساکاريد کند. اين سيستم لاکتاز است. آنزيمي که موجب هضم لاکتوز مي‌شود. حالا اگر بدن شما دچار کمبود لاکتاز باشد؛ اين قند در روده کوچک‌تان تجزيه نمي‌شود و به همان صورت وارد روده بزرگ مي‌شود. با ورود لاکتوز به روده بزرگ، محيط مناسبي براي رشد باکتري‌ها فراهم مي‌شود. باکتري‌ها دست به کار مي‌شوند و لاکتوز را تخمير مي‌کنند. گاز و اسيدهاي حاصل از اين تحولات سبب ايجاد نفخ و اسهال در شکم مي‌شود. غير از اسهال و نفخ، احساس تورم و بادکردگي در شکم و دل‌پيچه ناراحتي‌هاي ديگري هستند که در اثر نبود لاکتاز احساس خواهيد کرد.
لاکتاز از ابتداي تولد تا سنين کودکي در سيستم گوارشي توليد مي‌شود. اما بعضي از ما بعد اين دوران استعداد توليد لاکتاز را از دست مي‌دهيم. در اصطلاح علمي اين نقص ژنتيکي «عدم تحمل لاکتوز» ناميده مي‌شود. البته ممکن است کمبود لاکتاز به صورت ثانويه هم به وجود آيد. در اين صورت بدن شخص بعد از يک عمل جراحي روده‌اي يا مصرف داروهاي خاص و يا در اثر يک بيماري به اندازه کافي لاکتاز توليد نخواهد کرد. مصرف مداوم داروهايي مثل آسپيرين و آنتي‌بيوتيک‌ها مي‌تواند توليد لاکتاز را در بدن ما کاهش دهد. نوع ديگر اين نقص ژنتيکي به صورت مادرزادي است يعني نوزاد از بدو تولد توانايي ساخت لاکتاز را ندارد. نوع مادرزادي نداشتن تحمل لاکتوز در دنيا پديده نادري است. 
به طور معمول افراد حساس به لاکتوز مقدار شير کمتري مصرف مي‌کنند اما اين کار خودبه‌خود حساسيت آنها را بالا مي‌برد؛ چون بدن آنها احساس نياز کمتري به توليد لاکتاز مي‌کند و درنتيجه روز به روز مشکل آنها حادتر مي‌شود.


عدم تحمل لاكتوز با شدت متغير در 75% سياهپوستان، 90% آسيايي‏ها يا آمريكايي‏هاي هندي الاصل و كمتر از 20% قفقازي‏ها بروز مي‌كند. اين بيماري مسري يا سرطاني نيست.

این بیماری در بزرگسالان شایع است ولی در زیر ۶ سال نادر می باشد . عدم تحمل شیر در شیرخواران بندرت بدنبال کمبود آنزیم لاکتاز می باشد بلکه بیشتر بدنبال آلرژی به پروتئینهای شیر است . لاکتوز عمده ترین کربوهیدرات شیر می باشد و نقش مهمی در جذب کلسیم ، فسفر ، آهن و مهمترین عامل تولید انرژی شیرخوار می باشد . کمبود آنزیم لاکتاز به علل مختلفی ایجاد می گردد .

نوع اکتسابى کمبود اين آنزيم بدنبال صدماتى که به مخاط روده در اثر عفونتها ايجاد مى گردد يا بدنبال افزايش سن و بطور وراثتى در طول زمان ايجاد و باعث کاهش ميزان اين آنزيم مى گردد . 
هورمونهاى تيروئيد باعث کاهش و مصرف استروئيدها باعث افزايش اين آنزيم مى گردد .

یک نفر از هر دو نفر در روی این کره خاکی به مرور زمان دچار نفخ پس از خوردن شیر می‌شود. با این وجود اکثر افراد می‌توانند با خوردن شیر با یک ماده غذائی دیگر و یا کمتر خوردن و مقطعی خوردن آن به این مشکل فائق آیند.

براي توضيح اين بيماري دو نظريه وجود دارد: 

1- کمبود آنزيم يک حالت انطباقي است . يعني هنگامي که کودک را از شير مي گيرند، جون اين آنزيم از ان پس مورد استفاده اي ندارد، در نتيجه ساخته نمي شود. همچنين علت تحمل ان در بزرگسالان اين است که وقتي بطور مرتب شير مصرف مي کنند بدنشان قادر خواهد بود ژن سازنده لاکتاز را به اين عمل وا دارد.

2- افرادي که معمولا پس از دوران شيرخوارگي ديگر شير مصرف نمي کنند، کمبود لاکتاز در آنها طبيعي است. به همين دليل افرادي که شير مصرف مي کنند در بدن انها ژن توليد کننده لاکتاز توليد مي شود.

بطور کلي علائم عدم تحمل لاکتوز تا بلوغ ظاهر نمي شود. شواهدي نشان مي دهد افرادي که قادر به تحمل لاکتوز نيستند مي توانند خو را با غذاهايي که داراي مقدار کمي شير است تطبيق دهند. اين تطبيق ممکن است اين گونه انجام گيرد:

1- توليد آنزيم هضم کننده لاکتوز
2- قدرت لاکتوز در جلوگيري از تجزيه لاکتاز
3- تغييراتي که در محيط روده انجام گرفته است که به باکتريهاي جديد اجازه دهد تا لاکتوز را هضم کنند و از تخمير که منجر به بروز علائم مشخصي مي گردد جلوگيري نمايند.
کودکان سياه پوست احتمالا به علت ناراحتي هايي که شير در انها بوجود مي آورد کمتر از کودکان سفيد پوست شير مصرف مي کنند. اين موضوع در رابطه با تغذيه در مدارس چنين کودکاني مشکلاتي به بار مي آورد. همچنين پيرامون مصرف شير در برنامه هاي تغذيه اي بين المللي افرادي که احتمالا کمبود لاکتاز دارند ، پرسشهايي مطرح گرديده است.
شير منبع اصلي کلسيم و پروتئين است و اگر به مقدار زياد و در دوره طولاني مصرف شود ممکن استن از بروز بعضي از بيماري ها جلوگيري کند، بنابراين بهتر است پيش از توصيه حذف آن از برنامه غذايي، درجه تحمل لاکتوز را تعيين کند زيرا عدم تحمل شير با عدم تحمل لاکتوز تفاوت دارد. اخيرا به منظور افزايش توليد " شير کم لاکتوز " اقداماتي انجام شده که براي تجزيه لاکتوز به گلوکز و گالاکتوز از کپک ها و مخمر ها در حين فرآيند استفاده مي شود. دلايل ديگري نيز وجود دارد که نشان مي دهد شير پر چربي را بيشتر از شير بي چريب، و شير بي چربي را نيز بهتر از لاکتوز تنها مي توان تحمل کرد.


شيوع:

تا قبل از سن ۲ سالگى کاهش فعاليت آنزيم لاکتاز بندرت ديده مى شود ولى تا بزرگسالى ۶۰ تا ۸۰ درصد در جوامع مختلف اين کاهش را نشان مى دهند . کاهش آنزيم لاکتاز دقيقاً با افزايش سن مطابقت دارد .

علائم:

دردهاى شکم همراه با اتساع شکم ، نفخ و اسهال از علائم شايع اين بيمارى است . بدليل کاهش در جذب مواد انرژى زا در شيرخوار اين کودکان دچار نقص در رشد هستند . عدم جذب در موادى مثل چربى و همچنين کلسيم و فسفر داريم که باعث علائم پوکى استخوان، ريکتز و استئومالاسى مى گردد .

۱. اسهال‌ كف‌آلود همراه‌ بثورات‌ پوستی‌

۲. استفراغ‌

۳. كُند بودن‌ سرعت‌ وزن‌گیری‌، رشد و تكامل‌ در بزرگسالان‌

۴. صداهای‌ شكمی‌ به‌ صورت‌ غاروغور، كرامپ‌های‌ شكمی‌ و اسهال‌

۵. نفخ‌ و تجمع‌ گاز در شكم‌

۶. تهوع‌

شدت این علائم در افراد مختلف متفاوت است . میتواند از یک ناراحتی ساده و قابل تحمل تا عکس العملهای شدید گوارشی و عصبی متغیر باشد .


در كودكان: اسهال كف آلود همراه بثورات پوستي، استفراغ، كند بودن سرعت وزن‏گيري، رشد و تكامل.

در بزرگسالان: صداهاي شكمي به صورت غار و غور، كرامپ‏هاي شكمي و اسهال، نفخ و تجمع گاز در شكم و تهوع

مدفوع اين بيمارى حاوى بلغم و گاهى خون نيز ديده مى شود . هر چه کودک بزرگتر مى شود علائم واضح تر ميگردند .

اين علائم دو علت دارند:
 1-اثر اسمتيک لاکتوز به دليل ميل به جذب آب

2-توليد اسيدهاي عالي و دي اکسيد کربن ناشي از تخمير لاکتوز توسط ميکروارگانيسمهاي معدي- روده اي.


آزمايشگاه :

بررسى اسيد مدفوع و نمونه بردارى از روده ها با اندوسکوپ بسيار کمک کننده هستند . در برخى موارد بررسى هيدروژن موجود در گازهاى تنفسى مى تواند به شخص کمک کند .  

علل :

كمبود يا نبود آنزيم لاكتاز، لاكتاز براي هضم همه انواع شير غير از شير مادر ضروري است. بدون اين آنزيم، قند شير آب جذب كرده و باعت بروز اسهال مي‌گردد. اگر چه برخي شيرخواران پس از يك حمله شديد گاسترو انتريت (اسهال و استفراغ) كه به پوشش روده آسيب وارد مي‌كند، رخ دهد.

پس از دوران کودکی ، اکثر مردم به میزان کمتری از شیر استفاده می کنند، دستگاه گوارش هم به طور خود به خود ترشح آنزیم لاکتاز را کاهش می دهد.

عوامل افزايش دهنده خطر

سابقه خانوادگي كمبود آنزيم لاكتاز

پيشگيري

در حال حاظر قابل پيشگيري نيست. خانم‏هاي باردار در صورت داشتن سابقه خانوادگي عدم تحمل لاكتوز بايد شير خود را براي تغذيه كودك در نظر گيرند. در غير اين صورت به يك شير خشك فاقد لاكتوز ممكن است نياز باشد.

عواقب مورد انتظار

اين عارضه در حال حاضر غير قابل علاج محسوب مي‌گردد. با اين حال تسكين يا كنترل علايم امكان‏پذير است. علايم بيماران در زمانهايي به دلايل نامشخص بدتر مي‌شود.

عوارض احتمالي

به هر حال وجود این نقص گوارشی، فرد را وادار به تغییر رفتار و الگوی تغذیه ای خود می نماید در حالیکه از طرف دیگر در معرض خطرات ناشی از کاهش یا عدم مصرف محصولات لبنی قرار می گیرد که از آن جمله می توان به عارضه پوکی استخوان اشاره کرد.

كمبود كلسيم (به ندرت)

درمان:

براي شما که دچار مشکل کمبود لاکتاز هستيد چند راه‌حل وجود دارد. اول از همه به محض اينکه متوجه شديد شما هم اين مشکل را داريد تصميم نگيريد که «من ديگر لبنيات نمي‌خورم». بهتر است شير را به صورت کم ولي با دفعات زياد بنوشيد. يک توصيه ديگر اينکه شير را سرد استفاده کنيد. شير با چربي زياد هم مي‌تواند به شما کمک کند. چربي زياد زمان عبور مواد از روده را افزايش داده و لاکتاز فرصت بيشتري براي هضم لاکتوز دارد. پس استفاده از شيرهاي پرچرب و بستني را فراموش نکنيد. شيرکاکائو و شيرهاي شيرين شده هم تاثير خوبي دارند. قندهاي اضافه شده به اين شيرها سبب توقف بيشتر شير در معده مي‌شود و انتقال آن را از معده به روده به تاخير مي‌اندازد. شما مي‌توانيد از محصولات لبني ديگر استفاده کنيد. ماست و پنير نمونه‌هاي خوبي هستند. البته يک راه مدرن ديگر هم وجود دارد و آن استفاده از شير بدون لاکتوز است. اگر دوست داريد راه‌هاي جديد را امتحان کنيد شايد اين بهترين راه باشد در اين صورت نه تنها از خوردن شير محروم نمي‌شويد بلکه ديگر مجبور نيستيد مشکل کمبود لاکتاز را تحمل کنيد.

حالا ممکن است از خودتان بپرسید چرا آنزیم به این مهمی در بدن خیلی ها ترشح نمی شود؟ و آیا این یک بیماری است و درمان خاصی دارد، یا باید با آن کنار آمد؟همان طور که گفته شد این مشکل در افراد بزرگسال وجود دارد و در بدن کودکان این آنزیم به میزان کافی ترشح می شود مگر در موارد خاص که برای نوزادان شیرخوار مشکل جدی به شمار می رود؛ چون دیگر نمی توانند شیرخوار باشند! 
«عدم تحمل به لاکتوز» ممکن است به این دلیل باشد که چون پس از دوران کودکی ، اکثر مردم به میزان کمتری از شیر در برنامه غذایی روزانه خودشان استفاده می کنند، دستگاه گوارش هم به طور خود به خود ترشح این آنزیم را کاهش می دهد و یا این که در عده دیگری ممکن است به طور ژنتیکی این آنزیم پس از بلوغ در بدن ترشح نشود.خوب ، حالا حتما می پرسید: «پس چه کار کنیم؟ نمی شود که از این ماده غذایی ارزشمند یعنی شیر استفاده نکنیم!»درست می گویید! ما هم به شما چنین توصیه ای نمی کنیم. چون خوردن شیر و فرآورده های لبنی از واجبات روزگار است! و به خاطر ارزش غذایی بالایی که دارند جایگزین مناسبی برای آنها وجود ندارند.

مثلا اگر شما بخواهید کلسیم مورد احتیاج بدن خود را به جای خوردن شیر از طریق خوردن کلم تامین کنید (کلم در میان سبزیجات از درصد کلسیم بالایی برخوردار است)، باید به جای خوردن ۱ لیوان شیر، ۱ کیلوگرم کلم بخورید! حالا چه کار کنیم که پس از خوردن شیر دچار مشکلات گوارشی نشویم؟برای بعضی افراد این امکان وجود دارد که دستگاه گوارش خود را دوباره به ترشح آنزیم لاکتاز عادت بدهند. برای این کار مثلا می توانند از مصرف میزان کم شیر در روز (به عنوان مثال یک ته استکان) شروع کنند و کم کم در روزهای بعد به این میزان اضافه کنند.
شاید این کار باعث شود که بدن کم کم ترشح آنزیم لاکتاز را شروع کند. البته برای عده ای انجام این کار نیز فایده ای نخواهد داشت. برای این افراد به منظور حل مشکل «عدم تحمل به لاکتوز» موارد زیر را توصیه می کنیم: در فرآیند تولید پنیر، تمام قند لاکتوز موجود در شیر همراه با آب پنیر خارج می شود.

یعنی پنیر اصلا قند لاکتوز ندارد که برای ما ایجاد مشکل کند. در فرآیند تولید ماست ، قند لاکتوز توسط باکتری ها تجزیه می شود. به این ترتیب ما می توانیم از باکتری ها ممنون باشیم که به جای بدن ما این کار را قبلا انجام می دهند و کار ما را راحت می کنند! البته در صورت استفاده از ماست به جای شیر باید توجه کنیم که استفاده مداوم از ماست ، شرایط معده را برای رشد باکتری های لاکتیکی فراهم می کند.

اخیرا شیرهایی تولید می شوند که آنزیم لاکتاز در حین فرآوری به آنها اضافه شده است و قیمت آن تفاوت خیلی زیادی با شیرهای معمولی ندارد. اگر از این شیرها که روی پاکت آنها نوشته شده «شیر با لاکتاز» استفاده کنیم ، مشکلی نخواهیم داشت.نوع دیگری از شیر هم تولید می شود که در آن میزان قند لاکتوز را کاهش می دهند. البته این نوع شیر ممکن است در همه جا در دسترس نباشد و استفاده از پنیر و ماست در این مورد راحت تر است. با بد و خوب شیر باید ساخت.


بررسي‏هاي تشخيص ممكن است شامل كشت مدفوع، آزمون تنفسي هيدروژن لاكتوز، آزمون جذب لاكتوز و به ندرت نمونه‏برداري از روده كوچك باشد. علايم با محدوديت يا استفاده از فرآورده‏های حاوی لاكتاز قابل كنترل است.

حذف شير از برنامه غذايى کودک مى تواند مؤثر باشد و بجاى آن مى توان از ماست که داراى باکتريهاى حاوى لاکتاز مى باشد استفاده کرد . در شيرخواران مى توان از قرصهاى حاوى لاکتاز همراه شير استفاده کرد و يا از شيرهايى که به جاى قند لاکتوز جايگزينهاى مناسب ديگر دارند استفاده کرد . د رافراد دچار کمبود لاکتوز درمان و اصلاح عدم رشد مناسب کودک ، کمبود کلسيم ، فسفر و آهن و نيز عوارض ايجاد شده استخوانى بسيار مهم مى باشد .

داروها

استفاده از آنزيم مكمل جهت خنثي‏سازی لاكتوز شير، آنزيم لاكتاز بدون نياز به نسخه براي افزودن به شير يا محصولات لبني در دسترس است. همچنين محصولاتي كه به طور آماده حاوي اين آنزيم هستند. مكمل‏هاي كلسيم ممكن است توصيه گردد.

اگر جزء آن دسته از افراد هسید که با لاکتوز مشکل دارند (Lactose intolerance) تنها راه درمان جلوگیری کردن از رسیدن دوقندی‌ها به باکتری‌های موجود در روده بزرگ می‌باشد. در حال حاضر پودرهای لاکتیز در داروخانه‌ها در دسترس می‌باشند که همان کار آنزیم لاکتیز را در بدن انجام می‌دهند. با اضافه کردن این پودر به شیر و قرار دادن آن در یخچال در طول شب می‌توانید در صبح روز بعد با خیال راحت شیر را میل کنید.


البته امروزه شیر بدون لاکتوز هم به بازار آمده با تمام این وجود خیلی از افرادی که با شیر مشکل دارند هم در صورت مصرف مقدار کم آن با یک ماده غذائی دیگر می‌توانند بودن هیچ نگرانی آن را میل کنند.



نقش لاکتوز و متابولیسم آن در بدن انسان:

قند لاکتوز خود دارای اثرات فیزیولوژیکی خاصی است . از جمله تاثیر مثبت بر رشد باکتریهای مفید در روده بزرگ و ممانعت از رشد باکتریهای پاتوژن . همچنین لاکتوز اثر مثبتی برقابلیت جذب کلسیم توسط سلولهای جداره داخلی روده دارد که البته تحقیقات صورت گرفته در این مورد این اثر را در مورد کلیه کربو هیدراتها تعمیم داده است . همانگونه که ذکر شد لاکتوز شامل دو قند گلوکز و گالاکتوز می باشد که در اثر هیدرولیز بوسیله آنزیم لاکتاز به این دو قند تجزیه می شود . 
گلوکز مهمترین کربو هیدرات در بدن انسان تلقی می شود و در واقع کلیه فعالیتهای متابولیکی بدن به کمک آن صورت می گیرد . این قند به سرعت در بدن هضم میشود ، و موجب تحریک ترشح انسولین می گردد .

گلوکز تاثیر مثبتی بر کاهش کلسترول بد خون می گذارد . گالاکتوز قندی است که در ساختار سلولهای عصبی بدن شرکت می نماید . 
گالاکتوز همانند گلوکز سریع جذب می شود ولی تحریک کننده انسولین نمی باشد و بنابراین موجب حفظ سطح قند خون می شود . گالاکتوز در کبد متابولیزه می شود و به گلیکوژن تبدیل می شود و در صورت لزوم به صورت گلوکز وارد جریان خون می شود. این قند همچنین هیدراسیون خون را افزایش میدهد .

بنابراین با توجه به خواص فوق ، گالاکتوز به عنوان یکی از بهترین کربو هیدراتهای رژیمی شناخته شده است . 
گرچه مصرف زیاد آن برای افراد خاص ( مبتلایان به آب مروارید یا نقص ژنتیکی مرتبط با جذب گالاکتوز ) توصیه نمی شود چرا که تجمع این قند در عدسی چشم منجر به عارضه آب مروارید می شود . همچنین در افراد مبتلا به نقص ژنتیکی عدم تحمل گالاکتوز یا گالاکتوزمی که به ندرت و تقریبا یک در ۸۰۰۰۰ تولد اتفاق میافتد ، مصرف آن منع شده است . 


رژیم غذایی در افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز

میزان لاکتوز مصرفی:

اکثر افرادی که عدم تحمل لاکتوز دارند این ظرفیت را دارند، که بتوانند روزانه حداقل یک لیوان شیر (240 میلی لیتر که حاوی حدوداً 12 گرم قند لا کتوز می باشد) را تحمل کنند. در برخی از افراد نیز که مشکل به شکل حادتری وجود دارد، حدود یک دوم لیوان شیر (120 میلی لیتر) که حاوی حدوداً 6 گرم لاکتوز می باشد، قابل تحمل است.

ماست به دلیل این که نیمه جامد است دیرتر از شیر، معده را ترک می کند که همین امر به تحمل بهتر ماست نسبت به شیر کمک می کند.

انوع فرآورده های شیری قابل مصرف :

افرادی که دچار عدم تحمل لاکتوز هستند، برخی از فرآورده های شیری را بهتر از انواع دیگر می توانند تحمل کنند.( برخی از فرآورده های شیری مانند پنیر ، بستنی و ماست نسبت به شیر، حاوی لاکتوز کم تری هستند.)

1- شیرپرچرب: در شروع درمان، شیر پرچرب، بسیار قابل تحمل تر از شیر کم چرب است؛ چرا که چربی موجود در شیر، تخلیه معده را به تاخیر انداخته و در نتیجه لاکتوز موجود در شیر به تدریج وارد روده خواهد شد.

2- شیرکاکائو: مصرف شیر کاکائو نیز در این افراد بهتر از شیر ساده تحمل می شود. کاکائوی اضافه شده به شیر از طریق سه فرآیند می تواند باعث تحمل بهتر شیر در این بیماران شود:

 * کاکائو،فعالیت آنزیم لاکتاز را افزایش می دهد.

*  کاکائو، فعالیت باکتری های ایجاد کننده ی گازدراثر تخمیرلا کتوزرا مهارمی کند.

 * کاکائو، تخلیه ی معده را کند می کند.

3- ماست: ماست به دلیل دارا بودن باکتری های اسید لاکتیکی از جمله: لاکتو باسیلوس بولگاریکوس و استرپتوکوکوس ترموفیلوس، بهتر از شیر در این افراد پذیرفته می شود. با این که ممکن است در هر واحد ماست حدود 17 گرم قند لاکتوز وجود داشته باشد، ولی به دلیل فعالیت این باکتری ها (لاکتو باسیلوس بولگاریکوس و استرپتوکوکوس ترموفیلوس ) و در نتیجه تولید آنزیم لاکتاز توسط این باکتری ها، لاکتاز موجود در آن به راحتی هضم و جذب می شود. به علاوه ماست، ترشح اسید معده را تنظیم کرده، هم چنین منجر به تحریک سلول های روده جهت ترشح آنزیم لا کتاز می شود. ماست به دلیل این که نیمه جامد است دیرتر از شیر، معده را ترک می کند که همین امر نیز به تحمل بهتر ماست نسبت به شیر کمک می کند. ماست های میوه ای و یا ماست هایی که حاوی طعم دهنده هستند، نسبت به ماست های ساده، کم تر دارای فعالیت لاکتازی می باشند.

در طول سنین سالمندی که ترشح اسید معده و هم چنین آنزیم لا کتاز کاهش می یابد، بهترین منبع جهت تامین کلسیم، ماست است؛ چرا که همان طور که ذکر شد، ماست ترشح اسید معده را تنظیم کرده و جذب کلسیم را نیز افزایش می دهد.

4-استفاده ازمکمل آنزیمی لاکتاز و شیرهای بدون لاکتوز:استفاده از شیرهایی که لاکتوز آن هیدرولیز شده و یا استفاده از مکمل لاکتاز در افرادی که عدم تحمل لا کتوز دارند، می تواند از عوارض گوارشی پیش گیری کند. امروزه آنزیم لاکتاز را به شکل قرص های خوراکی تهیه کرده اند که مصرف آن به همراه شیر و فرآورده های آن باعث هضم و جذب بهتر قند لاکتوز در لوله ی گوارش خواهد شد. امروزه شیرهایی با عنوان شیر بدون لاکتوز نیز به بازار آمده است. این قبیل شیرها طی فرایند آنزیمی ویژه ای در کارخانه حدود %9/99 لاکتوز خود را ازدست می دهند. افرادی که از قرص های لا کتاز استفاده می کنند، بهتر است آن را به همراه شیر و فرآورده های شیری مصرف کنند. شیرهای بدون لاکتوز معمولاً طعم شیرین تری نسبت به شیرهای معمولی دارند؛ چرا که لا کتوز این شیرها به گلوکز و گالاکتوز تبدیل شده اند که گلوکز موجود در این فرآورده، طعم شیرین به آن می دهد.کودکان و شیرخوارانی که به بیماری های عفونی دستگاه گوارش مبتلا می شوند، معمولاً به دنبال آسیب وارد شده به مخاط لوله ی گوارش دچار عدم تحمل لاکتوز ثانویه می شوند. این قبیل کودکان باید تا مدتی بعد از درمان بیماری، از شیرهای بدون لا کتوز استفاده کنند.

توصیه های لازم جهت درمان عدم تحمل لاکتوز :

*   مصرف شیر را در شروع درمان با مقادیر کم آغاز کنید. به این صورت که در روزهای ابتدایی شیر را با آب رقیق کرده و از یک قاشق غذاخوری شروغ نمایید.

*   در روزهای ابتدایی درمان، از تعداد واحدهای شیر و فرآورده های شیری فقط یک واحد را به شیر اختصاص دهید و بقیه ی واحدها را از دوغ یا ماست استفاده کنید.

  * از مصرف شیر به هنگام ناشتا بودن پرهیز کنید.

 * در شروع درمان از شیر پرچرب و یا شیر کاکائو استفاده کنید.

 *  بهترین جای گزین شیر برای افرادی که شیر را تحمل نمی کنند، ماست می باشد.

  * حتی الامکان شیر را به صورت سرد میل کنید.

  *بهترین راه پیش گیری از مشکلات ذکر شده مصرف مداوم شیر و فرآورده های آن است.

نکته:

اگر اين عارضه از بدو تولد وجود داشته باشد، يك شير خشك بدون لاكتوز يا كم‏لاكتوز نظير شير خشكهای تهيه شده از سويا توصيه مي‌گردد. اگر عدم تحمل لاكتوز موقتي و ناشي از اسهال و استفراغ باشد، استفاده از يك شير خشك جايگزين تنها براي مدت كوتاهي بايد در نظر گرفته شود. پس از اين دوره، مصرف شير گاو بايد از سر گرفته شود. افراد بزرگتر دچار عدم تحمل لاكتوز بايد مصرف شير و محصولات نظير پنير و بستني را كاهش داده يا محدود كنند. در برخي بيماران، شير كامل يا شير شكلات بهتر از سر شير تحمل مي‌شود. اين بيماران بايد به برچسبهاي روي محصولات غذايي دقت كنند. چرا كه قند شير در بسياري از محصولات غذايي به كار رفته كه خوردن آنها ممكن است باعث ايجاد علايم شود. بهترين رژيم غذايي مي‌تواند استفاده از شير كم لاكتوز باشد.

در اين شرايط به پزشك خود مراجعه كنيد

اگر شما يا كودك شما داراي علايم عدم تحمل لاكتوز باشد

افزايش درجه حرارت تا 8/38 درجه سانتيگراد

عدم وزن‏گيري شيرخوار

عدم تخفيف علايم با رژيم بدون شير

اگر بروز مجدد استفراغ يا اسهال در كودكي كه قبلا دچار عدم تحمل موقتي نسبت به شير و محصولات لبني بوده است.





راه حل صنعتی:

متخصصین صنایع لبنی سالهاست که برای حل این معضل بدنبال راه حل بوده اند و امروزه حاصل تلاش و تحقیق آنها تولید و عرضه محصولات لبنی با لاکتوز کاهش یافته می باشد . شیر کم لاکتوز یا شیر لاکتوز کاهش یافته یکی از این محصولات است . تا همه بتوانند از خوردن شير لذت ببرند و از خواص شير محروم نشوند.  
در این محصول با تبدیل حداقل ۷۵ % لاکتوز شیر موجود درشیر به قند های ساده یعنی گلوکز و گالاکتوز ، مرحله هضم اولیه روی آنها صورت گرفته و بنابراین هنگام خورده شدن شیر مذکور توسط فرد مبتلا به عارضه عدم تحمل لاکتوز ، قندهای ساده به راحتی از جداره روده جذب خون می شود و لاکتوز باقی مانده نیز تحت تاثیر فعالیت جزئی آنزیم لاکتاز روده ای هضم و جذب می شود لذا علائم وناراحتی های روده ای بروز نخواهد کرد .

 گالاکتوز هم مثل گلوکز به خوبي جذب خون مي‌شود. اين قند به صورت گليکوژن در کبد ما ذخيره مي‌شود و جايي که ما نياز به قند پيدا مي‌کنيم به صورت گلوکز وارد خون مي‌شود. افزايش هيدراسيون خون هم از ويژگي‌هاي گالاکتوز است. به دليل اين خواص است که گالاکتوز را به عنوان يک قند رژيمي مي‌شناسند. 
بدلیل شکسته شدن لاکتوز شیر به قندهای ساده که از شیرینی نسبی بیشتری در مقایسه با لاکتوز برخوردارند ، شیر کم لاکتوز طعم شیرینی ملایم و مطبوعتری پیدا می نماید و از آنجا که در جذب کل قندهای موجود در شیر تغییری بوجود نمی آید ، محصول شیر کم لاکتوز دارای همان ارزش غذایی و کالری زایی شیر معمولی می باشد .


مصرف این محصول توسط افراد مبتلا به عارضه عدم تحمل لاکتوز در مقایسه با مصرف شیر معمولی که لاکتوز هضم و جذب نشده به مصرف باکتریهای روده میرسد ، اثرات فیزیولوژیکی مثبت تغزیه ای و انرژی زایی مشابه فرد سالم را به دنبال خواهد داشت .

 برای کاهش میزان لاکتوز شیر در صنعت ، شیر با چربی استاندارد و پاستوریزه شده را در شرایط مشخص دما و زمان تحت تاثیر دوز معینی از آنزیم لاکتاز تجاری قرار میدهند . در مدت زمان فوق آنزیم لاکتاز به تدریج لاکتوز شیر را به گلوکز و گالاکتوز هیدرولیز می نماید که معمولا ۷۵ الی ۸۰ درصد لاکتوز اولیه پس از طی زمان فوق تجزیه می شود . 
سپس مجددا شیر با لاکتوز کاهش یافته را پاستوریزه نموده تا آنزیم موجود در آن غیر فعال گردد این محصول پس از سرد شدن بسته بندی می گردد و شرایط نگهداری و ماندگاری آن همانند شیرهای پاستوریزه می باشد این محصول به فرم مدت دار – شیر یو اچ تی – نیز قابل تولید و عرضه می باشد .
شير کم‌لاکتوز براي تمام گروه‌هاي سني و نوزادان قابل استفاده است.

 

 

 


 

نظرات بییندگان :